تبیین رابطه اسراف و انتخاب طرح‌های عمرانی با رویکرد انتخاب عمومی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری اقتصاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

چکیده

با پیدایش دولت‌های مدرن، مسائل و مشکلاتی به‌وجود آمده که با ساختار این دولت‌ها متناسب بوده است. مسائلی که شارع در مورد آنها نظر منصوصی نداده و مستحدثه دوران معاصر است. مانند موضوع بودجه که هرساله ازسوی دولت به مجلس شورای اسلامی ارائه می‌شود. لایحه‌ای که تا حدودی سرنوشت سیاسی، اقتصادی و جهت‌دهی به برنامه‌ها و آمال هر کشور را برعهده داشته و آن را تحت تأثیر قرار می‌دهد و دارای رویه‌های بررسی خاصی در دولت و مجلس است. در هنگام بررسی بودجه طرح‌ها و پروژه‌های عمرانی‌ای اضافه یا کم می‌شوند که در بعضی موارد اقتصادی و کارشناسی نیست. مطالعات نشان می‌دهد که می‌توان برخی از این اضافه و کم شدن‌ها را از مصادیق اسراف دانست. بر این اساس مکتب انتخاب عمومی که با محور قرار دادن تعقیب نفع شخصی در حوزه سیاسی، به تحلیل فرایندهای قانونگذاری و تصمیم‏گیری می‏پردازد، مؤید این نکته است که انتخاب برخی از طرح‌ها و پروژه‌های عمرانی برای اجرا بیشتر متأثر از منافع سیاست‌مداران و نمایندگان مجلس تلقی می‌شود. در این مقاله رابطه انتخاب طرح‌ها و پروژه‌های عمرانی کشور با اسراف بررسی و با رویکرد مکتب انتخاب عمومی، پاسخی برای چرایی این نحو از اقدامات ارائه می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Explanation on Relationship between Prodigality and Choice of National Developmental Projects in Light of Public Choice Approach

نویسندگان [English]

  • Hasan Sobhani 1
  • Vahid Bigdeli 2
چکیده [English]

With the emergence of modern states, their structures have brought about some problems; the Holy Islam gives no special perspective about them and in fact, they are seen as emerging issues in contemporary era.  Budget is one of such issues. The adoption of budget bill, which determine economic and political destiny and conduct the national programs and aspirations, has special procedures. The number and the size of developmental projects is one of various issues happened during debates on the bill. Studies indicate that the number and volume of developmental projects could be considered as Prodigality. In this framework, general choice approach which focuses on role of self-interest in the political sphere, analyzes both legislative and decision-making and unlike traditional approach, which sees politicians as benefactors, suggests that at least choice of some developmental projects is influenced by politicians’ and MPs’ self-interest. This paper seeks to examine the relationship between choice of developmental project by parliamentary decisions and prodigality in light of public choice approach.
 

1. قرآن کریم

2. ابن‌منظور، محمد‌بن مکرم (1414 ق). لسان‌العرب، ج 9، بیروت، دار صادر.

3. افضلی، رسول (1383). «رویکردی فرهنگی به نظم سیاسی پیشامدرن و زمینه‌های تاریخی دولت مدرن در ایران»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ش 63.

4. اکبری‌راد، طیبه (1374). «اسراف از دیدگاه کتاب و سنت»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه آزاد اسلامی.

5. الیوت، کاترین و کاترین ورنون (1384). مباحثی در باب نظریه انتخاب عمومی (دیدگاه نهادی به سیاستگذاری عمومی)، ترجمه یوسف جسمی، محمد قاسمی و علی یوسفیان، تهران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.

6. پناهی، علی (1386). بودجه‌ریزی عملیاتی (در نظریه و عمل)، تهران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.

7. حرانی، حسن ابن شعبه (1404 ق). تحف‌العقول، قم، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

8. حسینی، سید‌رضا (1388). «الگوی مطلوب مصرف در چارچوب الگوی تخصیص درآمد اسلامی»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، ش 34.

9. حسینی، سید‌علی (1386). «اسراف در فقه امامیه»، نشریه فرهنگ جهاد، سال 13، ش 3.

10. رضایی، مجید (1383). «جایگاه نهاد دولت در عرضه اقتصاد»، مجله اقتصاد اسلامی، ش 14.

11. رفیعی محمدی، ناصر (1373). «اسراف و تبذیر»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد الهیات و معارف اسلامی، مرکز تربیت مدرس دانشگاه قم.

12. زیدآبادی، احمد (1384). «پرسش از فقیهان؛ اسلام و دولت مدرن»، مجله بازتاب اندیشه، ش 62.

13. شبیری‌نژاد، علی‌اکبر (1386). حقوق قوه مقننه در بررسی و رأی به بودجه (مبانی نظری و الگوی پیشنهادی)، تهران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.

14. ــــــــــ (1387). بودجه‌ریزی در ایران؛ بودجه و پارلمان، تهران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.

15. شیائو کامپو، سالواتور و دانیل توماسی (1389). مدیریت هزینه‌های عمومی، گروه مترجمان، تهران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.

16. شیخ طوسی (1414 ق). الامالی، قم، انتشارات دارالثقافه.

17. طبرسی، فضل‌بن‌حسن (1360). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، ج 14، تهران، انتشارات فراهانی.

18. طریحی، فخرالدین (1375). مجمع‌البحرین، ج 5 و 3، کتاب فروشی مرتضوی.

19. عاملی، شیخ حر (1409 ق). وسائل‌الشیعه، قم، مؤسسه آل‌البیت.

20. غروی نائینی، میرزا‌محمد‌حسین (1424 ق). تنبیه الأمه و تنزیه المله، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

21. فام، محمد‌توحید (1382). «نظریه‌های دولت مدرن در عصر جهانی شدن دموکراسی»، فصلنامه سیاست خارجی، ش 4.

22. فراهیدی، خلیل بن احمد (1410 ق). کتاب العین، ج 7، قم، انتشارات هجرت.

23. فیروزآبادی، سید‌مرتضی (1400 ق). عنایه‌الاصول، انتشارات فیروزآبادی.

24. قاسمی، محمد، علی پناهی، محمد خضری و عباس مخبر (1387). بودجه‌ریزی در ایران؛ بودجه و دست‌اندرکاران (نظرسنجی)، تهران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.

25. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.

26. قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران.

27. قانون برنامه و بودجه کشور، مصوب (1351).

28. قانون بودجه سال‌های 1388، 1389 و 1390.

29. کالیز، جان و جونز فیلیپ (1388). مالیه عمومی و انتخاب عمومی، ترجمه الیاس نادران و همکاران، تهران، سمت.

30. لایحه بودجه سال 1388.

31. لاینرت، یان (1387). بودجه‌ریزی در جهان؛ چارچوب حقوقی نظام‌های بودجه‌ای (مطالعه تطبیقی)، ترجمه افشین خاکباز، تهران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.

32. لطیفی، حسین (1388). «اعتدال و میانه‌روی در آموزه‌های رضوی»، فصلنامه مشکوة، ش 105.

33. مجلسی (1404 ق). بحارالانوار، ج 34 و 75، بیروت، مؤسسه الوفاء.

34. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1379). «انسان‌شناسی و بوروکراسی: درباره انتخاب عمومی (نظریه اقتصادی رفتار سیاسی)»،کد گزارش 4005555.

35. معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور (1391). «گزارش عملیات عمرانی در برنامه چهارم توسعه 1384-1388».

36. ملکوتی‌فر، ولی‌اله (1382). «اسراف و احکام آن از دیدگاه محقق نراقی»، نشریه بصیرت، ش 37.

37. منتظری، حسین‌علی (1362). مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه محمد صلواتی، ج 8، انتشارات سرایی.

38. موسوی خمینی، روح‌الله (1385 ق). الرسائل، قم، انتشارات اسماعیلیان.

39. موسوی، سید‌علی‌احمد (1385). «اسراف و آثار آن از دیدگاه قرآن و سنت»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد فقه و معارف اسلامی، مدرسه عالی فقه و معارف اسلامی.

40. مهیار، رضا (1370). فرهنگ ابجدی، اسلامی.

41. نادرپور، بابک (1380). «خرده‌فرهنگ، دولت مدرن پهلوی و توسعه‌یافتگی سیاسی»، فصلنامه مطالعات ملی، ش 9.

42. نوری، حسین‌بن محمدتقی (1408 ق). مستدرک‌الوسائل، قم، مؤسسه آل‌البیت.

43. Alesina, Alberto and Guido Tabellini (2005). "Why do Politicians Delegate?", NBER Working Paper Series, WP n. 11531.

44. Buchanan, James M. (1987), "The Constitution of Economic Policy", The American Economic Review, Vol. 77.

45. Downs, Anthony (1957). "An Economic Theory of Political Action in a Democracy", Journal of Political Economy, Vol. 65.

46. Little, I. M. D. (1952). "Social Choice an Individual Values", Journal of Political Economy, Vol. 60.

47. Poterba, James M. (1998). "Public Finance and Public Choice", National Tax Journal, Vol. 51.