قانون‌نویسی در نظام تقنینی ایران در پرتو مدل‌های پیش‌نویس‌نگاری تقنینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده حقوق پردیس فارابی، دانشگاه تهران

2 استادیار دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بجنورد

چکیده

قانونگذاری مهم‌ترین عمل حاکمیتی است که اعمال دیگر مانند عمل قضایی یا اجرایی از آن اثر می‌پذیرد و بر این اساس همه فرایندهای آن از اهمیتی ویژه برخوردار است. قانون‌نویسی از اجزای فرایند قانونگذاری است که خود می‌تواند بنابه عوامل متعدد، به‌صور مختلف انجام شود. بررسی فرایند قانونگذاری در کشورهای مختلف نشانگر آن است که می‌توان ساختار قانون‌نویسی را به بخشی از این فرایند بر‌اساس درجه تمرکز یا پراکندگی در نگارش قانون و کیفیت تعامل مبتکران قانون یا قانون‌نویسان با متخصصان و مردم ‌دانست که به سه دسته متمرکز، مشترک و پراکنده تقسیم‌ می‌شود. در روند قانون‌نویسی متمرکز، سیاست به‌انحصار در چارچوب قوه مجریه و غالباً با برخی سازوکار‌ها‌ی مرکزی هماهنگ شکل می‌گیرد. در فرایند اجماع‌محور هم قوای مجریه و هم مقننه منابع انسانی لازم برای تبدیل سیاسات به متن قانون دارند و در قانون‌نویسی چندپاره و تکثرگرا با تشکیل و جهت‌دهی به سیاست‌ها نه‌تنها در مجریه و مجلس، بلکه همچنین در خارج از دستگاه حکومت مشخص می‌شود. بررسی نویسندگان در این پژوهش، مطالعه‌ای توصیفی ـ تحلیلی با استفاده از روش کتابخانه‌ای است که نشان می‌دهد نظام قانون‌نویسی در جمهوری اسلامی ایران از نوع پراکنده بوده و با وجود کاستی‌های ساختاری و هنجاری در این حوزه‌، تدوین الگویی شایسته برای قانون‌نویسی مورد توجه جوامع دانشگاهی یا مراکز حاکمیتی مرتبط قرار نگرفته است. با اذعان به لزوم تفکیک میان قانون‌نویسی و قانونگذاری و بررسی الگوهای مختلف آن برای ایجاد نظام قانون‌نویسی اجماعی هماهنگ، می‌توان گزینه پیشنهادی مطلوب برای قانون‌نویسی را در ایران مورد بررسی قرار داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Law-making in the Iranian Legislative System in the Light of Legislative-Drafting Models

نویسندگان [English]

  • ahmad habib nejad 1
  • zahra Ameri 2
1 Assistant Professor, Faculty of Law, Farabi Campus, University of Tehran
2 Assistant Professor, Faculty of Humanities, Bojnourd University
چکیده [English]

Lawmaking is the most important procedure which other judicial or executive procedures are influenced by it so the importance of all its processes are increased. Legislation is one of the components of the legislative process which itself can be made based on different factors. A review of the legislative process in different countries suggests that in a general classification, the law-making structure can be classified based on the concentration ratio or diffusion degree in lawmaking as well as the quality of interaction between the lawmakers or legislators and experts as well as the public, into three categories: centralized, consensus-based and diffused. During centralized law-making process, policy is formed within the framework of the executive branch as well as through some central coordinated mechanism. In the consensus-based process, both the executive and legislative branches have necessary human resources to transform policies into laws. Diffused law-making is characterized by the adoption as well as orientation of policies not only in the executive and legislative branches but also beyond the government system.
According to this categorization, the legal system in the Islamic Republic of Iran is diffused, and despite the structural and normative shortcomings in this area, the elaboration of an appropriate model for law drafting has not been considered by the relevant academic communities or related governance associations. By examining different patterns of law-drafting, the establishment of a consensus-based law-drafting system can be considered as a favorable option for the Iranian law-making.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Legislation
  • Law Drafting Models
  • Constitution
  • Legislative Initiatives
  • Parliament
منابع و مآخذ

  1. آیین‌نامه داخلی هیئت دولت.
  2.  جلالیان، عسگر (1396). «کارآمدی مجلس شورای اسلامی و راهکارهای ارتقای آن در حقوق داخلی»، فصلنامه راهبرد، سال بیست‌وششم‌، ش 82.
  3. حبیب‌نژاد، سید‌احمد و محمد منصوری بروجنی (1396). «بررسی ابتکار تقنین ازسوی نمایندگان مجلس در حدود اصل (75) قانون اساسی»، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، ش 54.
  4. حبیب‌‌نژاد، سید‌احمد و همکاران (1397). «مطالعات پارلمانی و کار‌آمدی قانونگذاری»، فصلنامه مجلس و راهبرد، ش 96.
  5. دانشپور بخشایشی، عیسی (1386). «بررسی شورای دولتی فرانسه و صلاحیت‌های آن»، مجله فلسفه و کلام، ش 15.
  6.  راسخ، محمد (1385). «ویژگی‌های ذاتی و عرضی قانون»، مجلس و پژوهش، سال سیزدهم، ش ۵۱.
  7. زارعی، محمد‌حسین (1384). مطالعه تطبیقی مجالس قانونگذاری، تهران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  8. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
  9. قانون اساسی مشروطه.
  10. قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی.
  11. قانون تدوین و تنقیح قوانین و مقررات کشور.
  12. قنبری، حمید (1395). «رهایی از قوانین متضاد؛ چگونه؟»، روزنامه دنیای اقتصاد، ش 3732.
  13. متمم قانون اساسی مشروطه.
  14. نظام‌نامه داخلی مجلس شورای ملی.
  15. وکیلیان، حسن (1387). ارتقای کارآمدی رویه‌های تقنینی، تهران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  16. هارت، هربرت (1390). مفهوم قانون، ترجمه محمد راسخ، تهران، نشر نی.
  17. هگل، گئورگ ویلهلم فریدریش (1392). عناصر فلسفه حق، ترجمه مهبد ایرانی‌طلب، تهران، نشر قطره.
    1. Barrington, L. W. ‌‌and E. Herron (2004). "One Ukraine or Many? Regionalism in Ukraine and its Political Consequences", Nationalities Papers, 32.
    2. Bogdanovskaia, I. (1999)."The Legislative Bodies in the Law-making Process", https://www.nato.int/acad/fellow/97-99/bogdanovskaia.pdf
    3. Capano, G. and M. Giuliani (2003)."The Italian Parliament: in Search of a New Role", Journal of Legislative Studies, Vol. 9, No. 2.
    4. Commonwealth of Australia (2017). Legislation Handbook, Department of the Prime Minister and Cabine pub.
    5. Cox, W. C. (2000). "On the Effects of Legislative Rules", Legislatives Studies Quarterly, No. 2.
    6. Department of Justice (2012). Law Drafting Division, https://www.doj.gov.hk/publications/doj2012/eng/pdf/chapter_06_ldd.pdf
    7. Fuley, T., L. Lucas and L.Seitz (2014). "The Current State of Ukrainian Legislation", In, Developing and Drafting Legislation (2nd ed.). Kyiv: Indiana University/Ohio State John Glenn School of Public Affairs
    8. Massot, J. (2001). "Legislative Drafting in France: The Role of the Conseil D'Etat", Statute Law Review, Vol. 22, Issue 2.
    9. Ministry of Justice (2016). "The Swedish Law-Making Process", https://www.government.se/49c837/contentassets/4490fe7afcb040b0822840fa460dd858/the-swedish-law-making-process
    10. Nampoothiry,N. K. (2010). "The Role of Parliamentary Counsel in Legislative Drafting",Commonwealth Law Bulletin, Vol. 36, No. 1.
    11. OECD (1997). "Law Drafting and Regulatory Management in Central and Eastern Europe", SIGMA Papers, No. 18, OECD Publishing, Paris.http://dx.doi.org /10.1787/5kml618wrlg7-en
    12. ــــــ (2012). "Slovenia: Towards a Strategic and Efficient State", OECD Public Governance Reviews, OECD Publishing
    13. Schulmann, Ekaterina (2001).The Politics of Law-making in Russia, Chatham House.
    14. Seidman, Ann, Robert B. Seidman and Nalin Abeyesecere (2001). Legislative Drafting for Democratic Social Change, London, Kluwer Law International Ltd pub.
    15. Tanner, E. (2006). "Clear, Simple, and Precise Legislative Drafting: How does a European Community Directive fare?", Statute Law Review, Vol. 27.
    16. Van Elsuwege, Peter and Roman Pertov (2014). Legislative Approximation and Application of EU Law in the Eastern Neighbourhood of the European Union (Toward a Common Regulatory Space), Routledge pu, NewYork.