تحلیل و ارزیابی سیاستهای توسعه مالی دانشگاه بر اساس اسناد فرادستی آموزش عالی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته اقتصاد و مدیریت مالی آموزش عالی،‌ دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران

2 استاد دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران

3 استادیار دانشکده اقتصاد و حسابداری دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی

4 استادیار دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران

چکیده

با مطرح شدن اقتصاد مبتنی‌بر دانش و توجه به نقش اساسی آموزش عالی در این رویکرد، قوانین و سیاست‌های فرادستی بسیاری در حوزه آموزش عالی در بیش از یک دهه گذشته تدوین شده است. با‌این‌حال در سال‌های اخیر دانشگاه‌ها با چالش‌های مالی متعددی مواجه شده‌اند که غلبه بر آنها و نیز بهره‌گیری از فرصت‌ها و ظرفیت‌سازی متناسب در این زمینه، بیش از پیش مستلزم تحلیل یکپارچه قوانین و اسناد فرادستی است. بر این اساس در مقاله حاضر ابتدا بر پایه مطالعه اسنادی و نظرهای خبرگان با رویکردی تحلیلی به معرفی مفهوم «توسعه مالی دانشگاه‌» پرداخته شده و به کمک چارچوب برآمده از آن و با استفاده از روش تحلیل محتوا، چهارده سند فرادستی آموزش عالی بررسی شده است. یافته‌‌های تحقیق نشان می‌دهد سیاست‌های فرادستی آموزش عالی از‌منظر توسعه مالی دانشگاه‌ها با عدم توازن رو‌به‌رو بوده و جامعیت کافی ندارد. در کنار توجه اسناد فرادستی به مقوله «تأمین منابع مالی»، سایر مؤلفه‌های توسعه مالی شامل «کارایی و مدیریت هزینه»، «تخصیص منابع»، «ترتیبات و ساختارهای نهادی» و «عوامل محیطی» نیز در سیاستگذاری‌های جدید و بازنگری اسناد باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis and Evaluation of Financial Development Policies of the university based on national higher education documents

نویسندگان [English]

  • seyed saeed monajemzadeh 1
  • abolghasem nadery 2
  • gholamreza graei nejad 3
  • nahid poor rostami 4
1 PHD student, University of Tehran
2 Full Professor, Department of Planning Management Training, University of Tehran
3 Islamic Azad University, Central Tehran Branch
4 Faculty of world studies, University of Tehran
چکیده [English]

Following the advent of knowledge-based economics and the importance of higher education in this approach, over the last decade, there have been numerous laws and policies in the field of higher education. At the same time, in recent years, universities have faced numerous financial challenges that overcoming them, as well as taking advantage of opportunities and appropriate capacity building in this field, require more integrated law analysis And the documents are alright. Accordingly, in this paper, firstly, based on documentary study and expert opinions with an analytical approach, the concept of "financial development of the university" has been addressed and, with the help of the framework derived from it, using content analysis method, 14 laws and upstream documents of higher education have been investigated. The findings of the research show that higher education policies are inequality and lack of comprehensive knowledge in terms of financial development of universities and, along with the consideration of laws in the category of "financing", other financial development components "Cost-effectiveness and cost management", "resource allocation", "institutional arrangements and" environmental factors "should also be considered more than ever before in new policy-making and review of regulations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • University Financial Development
  • National Higher Education Documents
  • Content Analysis
  • Universities and Higher Education Institutions
  1. آراسته، حمیدرضا و سعید رضایی (1393). «بازاریابی در آموزش ‌‌عالی: شناسایی معیارها و منابع اطلاعاتی در انتخاب دانشگاه»، مطالعات برنامه‌‌ریزی آموزشی، ش 5.
  2. ارباب شیرانی، بهروز و حسن خاکباز (1389). «بررسی جایگاه فناوری در برنامه‌‌های توسعه‌‌ای کشور»، رشد فناوری، دوره 6، ش 23.
  3. انتظاری، یعقوب و معصومه قارون (1394). «عقلانیت و عملکرد دولت در تأمین مالی آموزش‌‌ عالی ایران»،  نامه آموزش عالی، دوره 8، ش 29.
  4. بهزادی، نازنین، سیدمصطفی رضوی و سیدرسول حسینی (1393). «طراحی الگوی مفهومی دانشگاه کارآفرین با رویکرد کارآفرینی سازمانی»، توسعه کارآفرینی دوره 7، ش 4، شماره پیاپی 26.
  5. بهرامی، ابوالفضل و محمدحسن ملکی (1394). «انتخاب مؤسسه آموزشی مناسب به‌منظور برون‌سپاری آموزش‌های سازمانی (مطالعه موردی: دانشگاه قم)»، دوفصلنامه مدیریت در دانشگاه اسلامی، دوره 4، ش 10.
  6. پورعزت، علی‌اصغر، آرین قلی‌پور و سمیرا ندیرخانلو (1389). «تبیین موانع کارآفرینی دانشگاهی و تجاری‌سازی دانش در دانشگاه تهران»، سیاست علم و فناوری، دوره 2، ش 4 .
  7. توفیق، فیروز (1386). برنامهریزی در ایران و چشمانداز آینده آن، تهران، مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی.
  8. تسلیمی، محمدسعید (1383). «توصیف و تحلیل روند آموزش‌‌ عالی طی برنامه اول دوم و سوم توسعه جمهوری اسلامی ایران»، تهران، هیئت نظارت و ارزیابی فرهنگی و علمی شورای عالی انقلاب فرهنگی.
  9. دانایی‌فرد، حسن (1383). «اقتصاد دانش‌محور و حفظ تمامیت نهادی دانشگاه»، فصلنامه پژوهش و برنامه‌‌ریزی در آموزش عالی، دوره 10، ش 33.
10. داوری، احمد، احمد خدادادی، و یوسف زراعتکیش (1395). «با نمایندگان مردم در مجلس دهم: آشنایی با بخش آموزش عالی، تحقیقات و فناوری»، تهران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، شماره مسلسل 14871.

11. دباغ، رحیم و لیلا جواهریان (1395). «بهره‌‌وری واحدهای آموزشی و پژوهشی در دانشگاه‌‌های جامع دولتی ایران»، فصلنامه پژوهش و برنامه‌‌ریزی در آموزش ‌‌عالی، دوره22، ش 2.

12. دباغ، رحیم و محمدرضا صالحی (1389). «بررسی عوامل مؤثر بر کارایی دانشگاه‌های همگن دولتی کشور»، آموزش‌‌ عالی ایران، ش ۶.

13. دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی. (1392). نقشه مهندسی فرهنگی کشور، تهران، انتشارات دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.

14. دلاور، علی (1389). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی، تهران، انتشارات رشد.

15. ذاکرصالحی، غلامرضا و امین ذاکرصالحی (1388). «تحلیل محتوای پیش‌‌نویس نقشه جامع علمی کشور و پیشنهاد الگوی ارزیابی آن»، سیاست علم و فناوری، دوره 2، ش 2.

16. ذاکرصالحی، غلامرضا و مائده صالحی نجف‌آبادی (1391). «ارائه راهبردهایی برای جذب دانشجویان خارجی در ایران»، آموزش عالی ایران، ش 15.

17. رضائیان، مجید، محمدعلی توکل کوثری و عبدالرحیم نوه‌ابراهیم (1395). «تحلیل چالش‌های فراروی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی غیردولتی- غیرانتفاعی ایران»، آموزش عالی ایران، ۸ (۱).

18. زارع بنادکوکی، محمدرضا، محمدعلی وحدت‌زاد، محمدصالح اولیاء و محمدمهدی لطفی (1395). «رتبه‌‌بندی دانشگاه‌‌های ایران براساس برون‌‌دادهای علمی موضوعات مهندسی»، فصلنامه آموزش مهندسی ایران، دوره 18، ش 72.

19. سازمان مدیریت و برنامه‌‌ریزی کشور. (1394). سند برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران 1395-1399، تهران، مرکز اسناد، مدارک و انتشارات. 

20. سرمد، زهره، عباس بازرگان و الهه حجازی (1390). روشهای تحقیق در علوم رفتاری، تهران، نشر آگه.

21. سوزنچی‌کاشانی، ابراهیم (1390). «اقتصاد دانش‌‌محور: رویکردها، مبانی و دلالت‌‌ها»، سیاست نامه علم و فناوری، دوره 1، ش 1.

22. سهیلی‌اصفهانی، مائده و محمد علیمرادی (1394). «بررسی عوامل مؤثر بر کاهش هزینه‌‌های دانشگاه آزاد اسلامی از دیدگاه کارکنان واحد اصفهان (خوارسگان)»، فصلنامه حسابداری مالی، ش 25.

23. سیاری، علی‌اکبر (1374). «بازنگری بر تجارب برنامه‌ریزی آموزش‌‌ عالی در برنامه دوم توسعه»، پژوهش و برنامهریزی در آموزش‌‌ عالی، ش 9.

24. سینی‌‌ساز شهشهانی، حمید. (1396). «بررسی و تحلیل محتوای قوانین جامع و معتبر بخش کشاورزی»، تهران، مرکز پژوهش‌‌های مجلس شورای اسلامی، شماره مسلسل 15357.

25. شورای عالی انقلاب فرهنگی. (1389). نقشه مهندسی فرهنگی کشور، تهران، انتشارات دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.

26. --- (1392). نقشه جامع علمی کشور، تهران، انتشارات دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.

27. عزتی، میترا و ابوالقاسم نادری (1388). «تأثیر سازوکارهای تخصیص منابع مالی بر عملکرد آموزشی گروه‌‌های آموزشی دانشگاهی: مطالعه موردی دانشگاه تهران»، فصلنامه پژوهش و برنامه‌‌ریزی در آموزش‌ عالی، ش 52.

28. عمادزاده، مصطفی (1388). تأمین مالی آموزش‌ عالی: جایگاه دولت و بخش خصوصی، رویکردها و چشم‌‌اندازهای نو در آموزش‌ عالی، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

29. فتح‌الهی، احمد، محمد یمنی‌دوزی‌ سرخابی، زهرا صباغیان، مقصود فراستخواه و محمد قاضی ‌طباطبایی (1393). «تحلیل محتوایی برنامه‌های پنج‌گانه توسعه ایران با توجه به مقوله‌های الگوهای حکمرانی آموزش ‌‌عالی»، آموزش‌‌ عالی ایران: ش 24.

30. --- (1394). «تحلیل محتوای برنامه‌‌های توسعه آموزش‌‌ عالی با تمرکز بر تغییرات ساختاری و کارکردی استقلال نظام دانشگاهی»، سیاست علم و فناوری، دوره 7، ش 1.

31. کاظمی، سیده‌فاطمه و سهیلا هاشمی (1395). «تحلیل محتوای اسناد فرادستی آموزش‌‌ عالی براساس میزان توجه به مقوله خلاقیت و نوآوری»، کنگره ملی آموزش‌‌ عالی ایران.

32. کردنائیج، اسداله، سیدمحمد مقیمی، سوسن قناتی و حمیدرضا یزدانی (1388). «بررسی رابطه بین عناصر ساختار سازمانی و فرهنگ کارآفرینانه در دانشگاه تهران».  فصلنامه مدیریت دولتی، دوره1، ش

33. کشته‌گر، عبدالعلی، علیرضا تشکریان ‌جهرمی و سجاد حجت‌دوست (1394). «شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر تجاری‌سازی نتایج تحقیقات دانشگاهی، مورد مطالعه: مؤسسات آموزش‌‌ عالی زاهدان»، نامه آموزش‌‌ عالی، دوره 8، ش 31.

34. کمیجانی، اکبر، جعفر عبادی و ناهید پوررستمی (1387). «آزادسازی مالی و نقش آن در توسعه مالی با توجه به توسعه نهادی و قانونی مقایسه کشورهای کمتر توسعه‌یافته و نوظهور»، نامه مفید، دوره 4، ش 69.

35. کمیجانی، اکبر، محمود متوسلی و ناهید پوررستمی (1388). «چارچوب نظری تبیین عوامل مؤثر بر توسعه مالی (با تأکید بر مدل ویلیامسون)»، فصلنامه پژوهش‌‌ها و سیاست‌‌های اقتصادی، ش 50.

36. متوسلی، محمود (1392). توسعه اقتصادی: مفاهیم، مبانی نظری، رویکرد نهادگرایی و روش‌‌شناسی، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).

37. محجوب‌ عشرت‌‌آبادی، حسن (1394). «تدوین الگوی تصمیم‌‌گیری‌‌های استراتژیک مالی در دانشگاه تهران»، رساله دکتری، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران.

38. معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری (1395). قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (1400 - 1396)، تهران، انتشارات معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری.

39. مهدی، رضا (1393). «جایگاه و موقعیت آموزش‌‌ عالی بین‌المللی در نقشه جامع علمی کشور»، مهندسی فرهنگی، ش 82.

40. نادری، ابوالقاسم (1380). «توان مالی دولت و دیگر راه‌های تأمین مالی آموزش‌‌ عالی»، گزارش شماره 23 طرح جامع نیازسنجی نیروی انسانی متخصص و سیاستگذاری توسعه منابع انسانی کشور، تهران، مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش‌‌ عالی.

41. --- (1383). اقتصاد آموزش. تهران، نشر یسطرون.

42. --- (1388). مالیه آموزش، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

43. --- (1390). «تحلیل رابطه بین منابع مالی و عملکرد آموزشی مناطق آموزش و پرورش شهر تهران»، فصلنامه برنامه‌‌ریزی و بودجه، سال 16، ش 112.

44. نورشاهی، نسرین (1387). «شایستگی‌های لازم برای ریاست دانشگاه و میزان اهمیت آنها از نظر صاحبنظران آموزش عالی»، فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، ش 48.

45. نوروززاده، رضا، کوروش فتحی واجارگاه و امیرحسین کیذوری (1388). «تحلیل محتوایی اسناد فرادستی و معین به منظور استنتاج سیاست‌های برنامه‌‌های توسعه پنجم بخش آموزش‌‌ عالی، تحقیقات و فناوری»، پژوهش و برنامه‌‌ریزی در آموزش‌‌ عالی، دوره 15، ش3 (53).

46. نوروززاده، رضا، حمید شفیع‌زاده و شادی روحانی (1392). «ارزیابی و تحلیل بخش علم و فناوری قانون برنامه پنجم توسعه از‌منظر اسناد فرادستی»، فصلنامه راهبرد، ش 66.

47. نوروزی، خلیل، مصباح‌‌الهدی باقری‌‌کنی، حمیدرضا محمدی، رضا پاینده و محمد نوروزی (1393). «استخراج ابعاد و شبکه‌بندی مؤلفه‌های ساختاری دانشگاه کارآفرین: رویکردی میان‌رشته‌ای»، مدیریت در دانشگاه اسلامی، ش 8.

48. نوه‌‌ابراهیم، عبدالرحیم (1381). «کسری بودجه و هزینه اتلاف در آموزش‌‌ عالی دولتی؛ مطالعه موردی: ارزیابی درونی دانشگاه علوم پایه دامغان»، فصلنامه: پژوهش و برنامه‌‌ریزی در آموزشعالی، دوره ۸، ش 4.

49. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (1388). سند تحول راهبردی علم و فناوری کشور، تهران، انتشارات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری. 

50. هاشم‌‌نیا، شهرام، مصطفی عمادزاده، سعید صمدی و پرویز ساکتی (1388). «روش‌‌های تجاری‌‌سازی در آموزش ‌‌عالی و چالش‌های آن»، آموزش عالی ایران، دوره 2، ش 2 (پیاپی 6).

51. هونوهان، پاتریک (1389). «توسعه مالی، رشد و فقر: پیوندها چقدر نزدیکند؟»، چارلز گودهارت (گردآورنده)، توسعه مالی و رشد اقتصادی: تبیین پیوندها، ترجمه: ناهید پوررستمی و محمود مشهدی‌احمد، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

52. Assaf, S., M. A. Hassanain, A. M. Al-Hammad and A. Al-Nehmi (2011). "Factors Affecting Outsourcing Decisions of Maintenance Services in Saudi Arabian Universities", Property Management, 29(2).

53. Berry, D. (2010). Gaining funding for research, A Guide for Academics and Institutions, McGraw-Hill Education (UK).

54. Drezner, N. D., and F. Huehls (2014). Fundraising and Institutional Advancement: Theory, Practice and New Paradigms, Routledge.

55. Estermann, T., and E. B. Pruvot (2011). Financially Sustainable Universities II-European Universities Diversifying Income Streams, European University Association

56. Fox, James N. (1989). "School Finance and Economic of Education an  Essay Review of Major Work"; Educational Evaluation and PolicyAnalysis , Vol. 11, No. 1.

57. Huang, Y. (2010). Determinants of Financial Development, Palgrave Macmillan.

58. King, R. G., and R. Levine (1993). "Finance and Growth: Schumpeter Might be Right", The Quarterly Journal of Economics, Vol. 108, No. 3.

59. Kretovics, M., and S. O. Michael (2005). Financing Higher Education in a Global Market, Algora Publishing.

60. Levine, R. (2005). Finance and Growth: Theory and Evidence, Handbook of Economic Growth, in: Philippe Aghion and Steven Durlauf (eds.), Handbook of Economic Growth, Edition 1, Vol 1, chapter 12, Elsevier.

61. Lindahl, W. E. (2010). Principles of Fundraising: Theory and Practice,London, Jones and Bartlett Publisher.

62. Neilson, L., F. Brouard, and A. Armenakyan (2012). Fundraising Methods: Past, Present, Future, Sprott Centre for Social Enterprises.

63. Proper, E. (2009). Bringing Educational Fundraising Back to Great Britain: A Comparison with The United States, Journal of Higher Education Policy and Management, 31(2).

64. Smart, J. C. (Eds.). (2003). Higher Education: Handbook of Theory and Research, The Netherlands:

65. Sontag-Padilla, L., B. L. Staplefoote and K. Gonzalez Morganti (2012). Financial Sustainability for Nonprofit Organizations: A Review of the Literature, RAND Publications, Available at: www.rand.org/pubs/research_reports/RR121.html.

66. Strand Ron (2016). Fundraising or Fund Development - What's the Difference? Available at www.experience.com.

67. Svirydzenka, K. (2016). Introducing a New Broad-based Index of Financial Development, IMF Working Paper.

68. Tilak, J. B. (1991). "The Privatization of Higher Education", Prospects21(2).

69. Tsuma, A. N. and F. Mugambi (2014). "Factors Influencing Performance of Income Generating Units in Public Universities", European Journal of Business and Management, 6(10).

70. WEF (2012). The Financial Development Report 2012, World Economic Forum.

71. World Bank (2015). Global Financial Development Report 2015: Long-term Finance, Washington, D.C.

72. Zietlow, J., J. A., Hankin and A. G. Seidner (2011). Financial Management for Nonprofit Organizations: Policies and Practices, New Jersey, John Wiley and Sons.