مجلس و راهبرد

مجلس و راهبرد

ارزیابی کارایی دانشگاه‌های دولتی جامع ایران با رویکردهای پارامتری و ناپارامتری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
شهربانو خشکاب
دانش‌آموخته دکتری اقتصاد آموزش عالی دانشگاه تهران؛
10.22034/mr.2021.4249.4209
چکیده
پژوهش حاضر با هدف ارزیابی وضعیت کارایی آموزشی و پژوهشی 27 دانشگاه جامع دولتی ایران در سال‌های تحصیلی 1393-1392 و 1394-1393 با استفاده از روش‌های ناپارامتری تحلیل پوششی داده‌ها و پارامتری تحلیل مرز تصادفی برای متغیرهای ورودی (تعداد دانشجویان ورودی، تعداد اعضای هیئت علمی، تعداد کارکنان و بودجه) و متغیرهای خروجی (درآمد اختصاصی، تعداد دانشجویان در حال تحصیل، تعداد دانش‌آموختگان و مقالات همایشی) مستخرج از لایحه بودجه، آمار و مستندات مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی و وبسایت پایگاه جهان اسلام انجام شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که در واحدهای دانشگاهی ناکارایی وجود دارد؛ در واحدهای دانشگاهی مختلف، درجه‌ ناکارآمدی متفاوت است؛ میانگین کارایی کل دانشگاه‌های جامع در سال 1393 در مقایسه با سال 1394 افزایش یافته است؛ میانگین کارایی آموزشی دانشگاه‌های منتخب در طول زمان افزایش و میانگین کارایی پژوهشی با کاهش همراه بوده است؛ نتایج آزمون اعتبار داده‌ها در روش ارزیابی تحلیل مرز تصادفی گویای وضعیت ناهمسانی واریانس داده‌های مطالعه است؛ نتایج آزمون عامل تورم واریانس با هدف بررسی مسئله همخطی بین متغیرهای توضیحی نشان از همخطی بین برخی متغیرهای توضیحی از جمله اعضای هیئت علمی و بودجه داشت؛ اثر کششی ضرایب برآوردی تعدادی از نهاده‌های پژوهش برای ستانده‌های آموزشی و پژوهشی دانشگاه‌های منتخب معنادار نبود و در نهایت در روش تحلیل مرز تصادفی علاوه‌بر ناکارایی فنی، ناکارایی تصادفی و ضریب کشش نهاده‌ها بر ستانده‌های آموزش و پژوهش نیز برآورد شده است که می‌تواند راهنمای سیاستگذاران و رؤسای دانشگاه‌ها درباره تصمیم‌های تخصیص منابع کارایی‌محور باشد.
کلیدواژه‌ها
ارزیابی کارایی
کارایی آموزشی
کارایی پژوهشی
واحدهای دانشگاهی
تحلیل پوششی داده‌ها
الگوی توبیت
  1. انتظاری، یعقوب (1388). «تحلیل کارایی اقتصادی بنگاه‌های دانش با استفاده از مرز تصادفی هزینه کوشش‌های تحقیقاتی»، فصلنامه پژوهش و برنامه‌‌ریزی در آموزش عالی، 14(3).
  2. خواجوی، شکرالله، مسعود سلیمی‌فرد و علیرضا ربیعه (1384). «کاربرد تحلیل پوششی داده‌ها (DEA) در تعیین پر‌تفویی از کاراترین شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران»، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، 43.
  3. دباغ، رحیم و محمدرضا صالحی (1394). «بررسی عوامل مؤثر بر کارایی دانشگاه‌های همگن دولتی کشور»، فصلنامه انجمن آموزش عالی ایران، 6(4(.
  4. دﺑﺎغ، رﺣﯿﻢ و ﻟﯿﻼ ﺟﻮاﻫﺮﯾﺎن (1395). «ﺑﻬﺮه‌وری واﺣﺪﻫﺎی آﻣﻮزﺷﯽ و ﭘﮋوﻫﺸﯽ در داﻧﺸﮕﺎﻫ‌ﻬﺎی ﺟﺎﻣﻊ دولتی ایران»، فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 22(2).
  5. رضوی، عبداله، محمد‌جواد رزمی، مصطفی سلیمی‌فر و علی‌اکبر ناجی میدانی (1392). «ارزیابی کارایی صنعت خودرو با استفاده از داده‌های تلفیقی»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات مدیریت صنعتی، 11(28).
  6. سیفی‌پور، رویا و نجات نظری (1395). «تشخیص واریانس ناهمسانی با روش بروش پاگان و رفع آن در مدل تأثیر متغیرهای حسابداری بر قیمت سهام در شرکت‌های غیر‌مالی منتخب بورس تهران (مطالعه سال‌های ۱۳۹۱و۱۳۹۲و۱۳۹۳)»، مجله شباک، 11(12).
  7. شهیکی تاش، محمدنبی، مهین شهیکی تاش و باقر درویشی (1386). «بررسی توزیع درآمد در ایران با رویکرد ناپارامتری (1384-1383)»، مجله مطالعات و سیاست‌های اقتصادی، 63‏(22).
  8. گودرزی، رضا، الهام حقیقت‌فر، لیلا والی، محمدرضا بانشی، پیام حقیقت‌فرد و بنفشه درویشی (1394). «برآورد کارایی بیمارستان‌های استان کرمان با استفاده از روش تحلیل مرزی تصادفی (1386-1390)»، فصلنامه علمی‌ پژوهش‌های سلامت‌محور، 1(2).
  9. گودرزی، غلامرضا، سجاد خسروی و روح‌اله عسکری (1391). «ارزیابی عملکرد (کارایی) گروه‌های آموزشی منتخب دانشگاه علوم پزشکی کرمان بر‌اساس رویکردهای کمّی»، فصلنامه آموزش در علوم پزشکی، 3(12).
  10. نادری، ابوالقاسم (1382). «الگوهای چند‌سطحی و ارزیابی ناهمسانی و کارایی بودجه بین دانشگاه‌های منتخب»، فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 9(4).
  11. Abbott, M. and C. Doucouliagos (2003). "The Efficiency of Australian Universities: A Data Envelopment Analysis", Economics of Education Review, 22(1).
  12. Agha, Salah R., Ibrahim Kuhail, Nader Abdelnabi, Mahmoud Salem and Ghanim Ahmed (2011). "Assessment of Academic Departments Efficiency Using Data Envelopment Analysis", JIEM, 4(2).
  13. Brennan, S, C. Haelermans and J. Ruggiero (2014). "Nonparametric Estimation of Education Productivity Incorporating Nondiscretionary Inputs with an Application to Dutch Schools", European Journal of Operational Research, 234(3).
  14. Chang, D. F, C. T. Wu, G. S. Ching and C. W. Tang (2009). "An Evaluation of the Dynamics of the Plan to Develop First-class Universities and Top-level Research Centers in Taiwan", Asia Pacific Education Review, 10(1).
  15. Goksen, Yilmaz, Onur Dogan and Bilge Ozkarabacak (2015). "A Data Evolvement Analyses Application for Measuring Efficiency of University Department", Procedia Economics and Finance, 19.
  16. Lee, Boon L. and Andrew C. Worthington (2016). "Network DEA Quantity and Quality-orientated Production Model: An Application to Australian University Research Services", Omega, 60.
  17. Parteka, Aleksandra, Joanna Wolszczak-DerlaczJ and Anal Prod (2013). Dynamics of Qroductivity in Higher Education: Cross-european Evidence Based on Bootstrapped Malmquist Indices, 40.
  18. Selim, Sibel and Sibel Aybarc Bursalioglub (2013). "Analysis of the Determinants of Universities Efficiency in Turkey: Application of the Data Envelopment Analysis and Panel Tobit Model", Social and Behavioral Sciences, 89.
  19. Mikusova, Pavla (2015). "An Application of DEA Methodology in Efficiency Measurement of the Czech Public Universities", Procedia Economics and Finance, 25.
  20. Tse Kuaha, Chuen and Kuan Yew Wonga (2009). "Efficiency Assessment of Universities Through Data Envelopment Analysis", Procedia Computer Science.
  21. Visbal-Cadavid, Delimiro, Mónica Martínez-Gómez and Guijarro Francisco (2017). "Assessing the Efficiency of Public Universities through DEA, A Case Study", Sustainability, 9 (1416).
  22. Yanga, Guo-liang, Hirofumi Fukuyamac and Yao-yao Song (2018). "Measuring the Inefficiency of Chinese Research Universities Based on a Two-stage Network DEA Model", Journal of Informetrics, 12.