مجلس و راهبرد

مجلس و راهبرد

جاری‌سازی نوآوری اجتماعی در اسناد کلان سیاستی جهت ارتقای مشارکت اجتماعی در علم و فناوری (مطالعه موردی سند تحول راهبردی علم و فناوری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه سیاستگذاری علم و فناوری، دانشگاه شهید بهشتی
2 دانش‌آموخته دکتری سیاستگذاری علم و فناوری، دانشگاه مازندران
چکیده
به‌دلیل ناکارآمدی شیوه‌های مشارکت عموم در علم؛ گفتمان سیاست علمی معاصر در پی مدل‌های نوآورانه برای افزایش مشارکت عمومی و همکاری میان‌بخشی توسط دولت‌ها و مردم است و در این بین شیوه‌های مبتنی‌بر نوآوری اجتماعی می‌تواند به شیوه‌های جذاب‌تر، مشارکت شهروندان را افزایش دهد. بنابراین پژوهش حاضر به دنبال «جاری‌سازی نوآوری اجتماعی جهت افزایش مشارکت اجتماعی در سند تحول راهبردی علم و فناوری کشور» است که در سه مرحله مطالعاتی توصیف، چالش‌یابی و ارائه راهکار انجام می‌شود. ازاین‌رو ابتدا پس از مصاحبه با خبرگان و به‌کارگیری روش تحلیل مضمون و دلفی فازی، چارچوب مشارکت اجتماعی در علم و فناوری در متن اسناد بالادستی استخراج می‌شود. در مرحله دوم متن سند با توجه به چارچوب مستخرج و به‌کارگیری روش تحلیل محتوای کمّی ارزیابی می‌شود. در انتها نیز با پیمایش نظرهای خبرگان، راهکارهای مبتنی نوآوری اجتماعی برای رفع چالش‌ها شناسایی می‌شود. ابعاد ناظر بر سنجش مشارکت اجتماعی در اسناد بالادستی عبارتند از: اشاره مشارکت مستقیم به مشارکت اجتماعی، اشاره غیرمستقیم به مشارکت اجتماعی، اهدافی که به وسیله مشارکت اجتماعی پیگیری می‌شوند، ابزار تحقق مشارکت اجتماعی و ذی‌نفعان مشارکت اجتماعی. نتایج چالش‌یابی نشان داد به بسیاری از مؤلفه‌های مشارکت اجتماعی در علم و فناوری در این سند به اندازه‌ کافی توجه نشده است. در نهایت نیز 25 راهکار مبتنی‌بر نوآوری اجتماعی برای رفع چالش‌ها استخراج شد. براساس نتایج پژوهش حاضر یکی از اولویت‌های اصلی سند تحول راهبردی، باید ارتقای آگاهی افراد و در نتیجه مشارکت اجتماعی در علم و فناوری باشد که پژوهش‌های متعدد به نوآوری اجتماعی به‌عنوان یکی از راه‌های دستیابی این مهم اشاره می‌کنند. نقش نوآوری اجتماعی در این پژوهش این بود که از طریق ایجاد و تقویت راه‌های جدید فکر کردن در خصوص روابط و مشارکت، مشارکت اجتماعی در علم و فناوری را بهبود بخشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1. اشمیت، جولیا (1394). نقش نوآوری اجتماعی در موفقیت کسب‌وکار؛ ارزش مشترک در صنعت، ،ترجمه، علی‌اصغر سعدآبادی، آرمین گلچین و حسین مقدسیان، تهران، انستیتو ایزایران.
2. حیدری، آزاده (1390). «راهکارهای ارتقای وضعیت ترویج علم در ایران؛ با بررسی دیدگاه صاحب‌نظران و متولیان»، دانش‌شناسی، 4(15).
3. عابدی جعفری، حسن، محمدسعید تسلیمی، ابوالحسن فقیهی و محمد شیخ‌زاده (1390). «تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی»، دوفصلنامه علمی - پژوهشی اندیشه مدیریت راهبردی، 5(2).
4. قانعی راد، محمد‌امین و ابوالفضل مرشدی (1391). «دمکراتیزه‌ شدن روابط علم و جامعه: از باسوادی علمی تا تولید مشترک دانش»، جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، ۲‌(۲).
5. مبینی دهکردی، علی و مهران کشتکار هرانکی (1394). «نوآوری اجتماعی: کنکاشی بر مفهوم‌سازی مبتنی‌بر تحلیل محتوای تعاریف»، مدیریت نوآوری، 4(2).
6. وصالی، منصور (1386ا). مبانی نظری فهم عامه از علم در ایران (گزارش طرح پژوهشی)، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، گروه ترویج علم.
7. Bauer, M. W., N. Allum and S. Miller (2007). "What Can we Learn from 25 Years of PUS Survey Research? Liberating and Expanding the Agenda", Public Understanding of Science, 16(1).
8. Cheng, C. H. and Y. Lin (2002). "Evaluating the Best Main Battle Tank Using Fuzzy Decision Theory with Linguistic Criteria Evaluation", European Journal of Operational Research, 142(1).‏
9. Delgado, A., K. LeinKjølberg and F. Wickson (2011). "Public Engagement Coming of Age: From Theory to Practice in STS Encounters with Nanotechnology", Public Understanding of Science, 20(6).
10. Einsiedel, E. (2012). The Landscape of Public Participation on Biotechnology. In Biotechnologie-Kommunikation, Springer Vieweg, Berlin, Heidelberg.
11. Guba, E. G. and Y. S. Lincoln (1994). Competing Paradigms in Qualitative Research Handbook of Qualitative Research.
12. Hennen, L. (2013). Parliamentary Technology Assessment in Europe and the Role of Public Participation, Public Engagement and Emerging Technologies, Vancouver, UBC Press.
13. Holmes, B. (2011). Citizens' Engagement in Policymaking and the Design of Public Services, Parliamentary Library.
14. Holt, K. (1971). Social Innovations in Organizations, International Studies of Management and Organization, 1(3).
15. Lane, J. I., K. H. Fealing, J. H. Marburger and S. S. Shipp (Eds.) (2011). The Science of Science Policy: A Handbook, Stanford University Press.
16. Mulgan, G, S, R Ali. Tucker, B. Sanders (2007). Social Innovation: What It Is, Why It Matters and How it Can Be Accelerated, London, Oxford Said Business School.
17. OECD (2010). Social Entrepreneurship and Social Innovation, in: SMEs, Entrepreneurship and Innovation.
18. Pot, F. (2011). "Workplace Innovation for Better Jobs and Performance", International Journal of Productivity and Performance Management, 60(4).
19. Pot, F. and F. Vaas (2008). "Social Innovation, the New Challenge for Europe", International Journal of Productivity and Performance Management, 57(6).
20. Rasanathan, K., T. Posayanonda, M. Birmingham and V. Tangcharoensathien (2012). "Innovation and Participation for Healthy Public Policy: The First National Health Assembly in Thailand", Health Expectations, 15(1).
21. Rask, M., S. Mačiukaitė-Žvinienė, L. Tauginienė, V. Dikčius, K. Matschoss, T. Aarrevaara, and L. D’Andrea (2016). Innovative Public Engagement: A Conceptual Model of Public Engagement in Dynamic and Responsible Governance of Research and Innovation, Helsinki, University of Helsinki and European Union.
22. Young Foundation (2012). Social Innovation Overview: A Deliverable of the Project:" The Theoretical, Empirical and Policy Foundations for Building Social Innovation in Europe (TEPSIE), Denmark, Teknologisk Institut.