مجلس و راهبرد

مجلس و راهبرد

الزام‌آوری شریعت قبل از تقنین یا تدوین و رابطه آن با اصل حاکمیت قانون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ایران
چکیده
اصل حاکمیت قانون و اصل قانونی بودن جرم و مجازات از اصول پراهمیت در حقوق به‌شمار می‌رود و تقنین شریعت یکی از موضوع‌های مهم حقوق عمومی است. مسئله این است که با وجود آیات شریفه‌ای مانند «ان الحکم الا لله» و اصولی مانند حاکمیت قانون و قانونی بودن جرم و مجازات، لازم‌الاجرا بودن احکام مسلّم اسلام قبل از تقنین در دیدگاه فقهی و حقوقی چگونه ارزیابی می‌شود؟
این نوشتار احکامی از شریعت را مد‌نظر قرار داده است که به‌طور صریح ذکر شده و مورد اختلاف فتوای فقها نیست و به تطبیق بر مصادیق نیاز ندارد (احکام مسلّم). تحقیق حاضر با روش تحلیلی ـ توصیفی این مسئله را از منظر فقهی و حقوقی ارزیابی کرده است. لازم‌الاجرا بودن این نوع احکام قبل از تقنین یا تدوین در دیدگاه فقهی و همچنین در اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، عملکرد شورای نگهبان، برخی قوانین عادی و نظرات خبرگان قانون اساسی از نتایج این نوشتار است.
کلیدواژه‌ها

 

1.قران مجید
2. آخوند خراسانی، محمدکاظم‌بن‌حسین (ق 1409). کفایة الاصول، جلد اول، مؤسسه آل‎البیت، قم.
3. آیین‌نامه دادگاه ویژه روحانیت (اصلاحی مورخ 2/9/1384).
4. اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی (1364). صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلد اول، دوم و سوم.
5. اصفهانی، محمدحسین (ق1429). نهایة الدرایة، جلد پنجم و سوم، چاپ دوم، بیروت، مؤسسه آل‌البیت‰ الاحیاء التراث.
6. الهام، غلامحسین و محسن برهانی (1395). درآمدی بر حقوق جزای عمومی جرم و مجرم، جلد اول و دوم، چاپ دوم، ویرایش ۱، تهران، نشر میزان.
7. حاجی ده‌آبادی، احمد (1395). «حاکمیت یا عدم حاکمیت اصل (167) قانون اساسی در امور کیفری با نگاهی به قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲»، پژوهش‌های فقهی، دوره 12، ش 2.
8. خوئینی، غفور و سهیل ذوالفقاری (1390). «خلأهای تقنینی و اجرای فتوا در نظام قضایی ایران تأملی بر اصل (167) قانون اساسی»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، ش 34.
9. دانش‌پژوه، مصطفی (1390). مقدمه علم حقوق (با رویکرد به حقوق ایران و اسلام)، جلد اول، چاپ چهارم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با همکاری سمت.
10. سامانه جامع نظرات شورای نگهبان،      http://nazarat.shora-rc.ir.
11. شمس ناتری، محمدابراهیم و همکاران (1395).  قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی، جلد اول، چاپ سوم، تهران، نشر میزان.
12. صدر، سیدمحمدباقر (1399). لمحة فقهیة تمهیدیة عن مشروع دستور الجمهوریة الإسلامیة فی ایران، جلد اول، قم، مطبعة الخیام.
13. عمید زنجانی، عباسعلی (1387). کلیات حقوق اساسی ایران، جلد اول، چاپ سوم، تهران، انتشارات مجد.
14. فتحی، حجت‌الله (1396). شرح مبسوط قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، جلد اول و دوم، چاپ دوم، زیر نظر آیت‌الله سیدمحمود هاشمی شاهرودی، تهران، مؤسسه دائرة‌المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت.
15. قاسم‌زاده، سیدمرتضی و حسن ره‌پیک (1389). تبیان حقوق: پژوهشنامه قرآنی حقوق مبانی، جلد اول، تهران، مؤسسه انتشارات دادگستر.
16. قانون مجازات اسلامی مصوب 1392.
17. قانون اساسی کشور مصر.
18. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
19. وحدتی شبیری، سیدحسن (1392). تعامل قانون و فقه در جمهوری اسلامی ایران، جلد اول، قم، مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی.
20. هاشمی، سیدمحمد (1393). حقوق اساسی،  جلد دوم، چاپ بیست‌و‌پنجم، تهران، نشر میزان.
21. هاشمی، سیدحسین و جعفر کوشا (1380). «بررسی تعارض اصل (167) قانون اساسی با اصل قانونی بودن جرائم و مجازات‌ها»، نامه مفید، ش 26.