تسری «محاربه» به «راهزنی دریایی» از منظر فقه شیعه و حقوق کیفری ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق و علوم سیاسی دانشگاه یزد

2 کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، اصفهان؛

چکیده

راهزنی دریایی یا دزدی دریایی که سابقه‌ای بسیار قدیمی و قدمتی به اندازه تاریخ تسلط بشر بر دریاها دارد، در سال‌های اخیر به دلایلی نظیر تغییر الگوی رفتاری راهزنان دریایی که اغلب به‌صورت گروگان‌گیری و در نهایت باج‌خواهی رواج پیدا کرده است، تهدیدی جدی برای مبادلات تجاری بین‌المللی محسوب می‌شود. این جرم که از نخستین جرائم بین‌المللیِ موجد صلاحیت جهانی است، تا‌کنون به‌صورت مجزا و در قالب قانونی خاص با «توصیف» به‌عنوان «راهزنی دریایی» از‌سوی قانونگذار کشورمان، مورد جرم‌انگاری قرار نگرفته است. پژوهش توصیفی تحلیلی حاضر نشان می‌دهد به‌دلیل این نقیصه و ازآنجاکه اَعمال و اقداماتی که از‌سوی راهزنان دریایی سر می‌زند، در بسیاری از موارد تشابهات فراوانی با عنوان محاربه در قانون مجازات اسلامی ایران دارد، می‌توان رفتارها و اقدامات آنها را که غالباً موجب سلب امنیت دریاها می‌شود، مصداقی از محاربه دانست و در مواردی که مرتکبان توسط نیروهای ایرانی در آب‌های آزاد دستگیر می‌شوند، آنها را با همین عنوان مورد محاکمه و مجازات قرار داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Spreading “Muharebah” to “Piracy” from the Perspective of Fiqh and Iranian Criminal Law

نویسندگان [English]

  • Amir Maghami 1
  • Javad Rostami 2
1 Department of Law, Faculty of Law and Theology, University of Shahid Ashrafi Esfahani, Isfahan, Iran
2 Department of Law, Faculty of Law and Theology, Shahid Ashrafi Esfahani University, Isfahan, Iran
چکیده [English]

Piracy has a long history as same as the (history) of domination of mankind on the seas. In recent years, it is a serious threat to the international trade exchanges due to some reasons such as change of the pattern of pirates' treatment which has been usually spread as hostage and blackmail. But "piracy" which has been considered as one of the first universal jurisdiction crimes, has not been criminalized especially as an independent criminal law or description called “piracy” yet. The current descriptive and analytical research shows that according to the Iranian Penal Code, measures which have been taken by pirates usually is like the war (“Muharebah”) as well as their behaviors which often threat the security of the seas was taken into consideration as an example of Muharebah. Therefore when Iranian forces capture pirates in the high seas, Iranian courts can trial and punish them legally as perpetrators of “Muharebah”.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Piracy
  • High Sea
  • War (Muharebah)
  • Fiqh Shia
  • Iranian Criminal Law
  • Jurisdiction

 

-         قرآن کریم.

-         آیین‌نامه قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان اسلحه و مهمات غیر‌مجاز (1390).

-         بطحائی گلپایگانی، سید‌هاشم (1393). ترجمه تلفیقی تکمله المنهاج، چاپ اول، تهران، نشر میزان.

-      تاناکا، یوشیفومی (1395). حقوق بین‌الملل دریاها، ترجمه طلعت آرمین، چاپ اول، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.

-      جدلی، صفی‌ناز (1385). «صلاحیت جهانی و لزوم بررسی دیدگاه جمهوری اسلامی ایران»، سیاست خارجی، سال بیستم، ش 4.

-      چرچیل، رابین و لو آلن (1383). حقوق بین‌الملل دریاها، ترجمه بهمن آقایی‌، چاپ دوم، تهران، انتشارات کتابخانه گنج دانش.

-         حبیب‌زاده، محمد‌جعفر (1370). بررسی جرم محاربه و افساد فی‌الارض، چاپ چهارم، تهران، مؤسسه کیهان.

-         خمینی، روح‌الله (1383). تحریر‌الوسیله، جلد چهارم، چاپ بیست‌و‌یکم، قم، انتشارات جامعه مدرسین.

-      خالقی، علی (1393). نکته‌ها در قانون آیین دادرسی کیفری، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.

-      --- (1395). آیین دادرسی کیفری، جلد دوم، چاپ سی‌و‌یکم، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.

-      خالقی، علی و سید‌سجاد کاظمی (1394). «تحلیلی بر صلاحیت دادگاه‌های ایران در رسیدگی به جرم راهزنی دریایی»، مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشگاه تهران، دوره 2، ش 2.

-         خوش‌نویس، عباس (1391). «بهره‌برداری از دریا بر‌اساس قواعد فقه اسلامی با نگاهی به کنوانسیون‌های حقوق دریاها»، مؤسسه آموزش عالی شهید اشرفی اصفهانی.

-         زراعت، عباس (1380). شرح قانون مجازات اسلامی، بخش حدود، جلد دوم، چاپ اول، تهران، انتشارات ققنوس.

-      ساطوری، مونا (1391). «مقابله با جرائم سازمان‌یافته فراملی از طریق دریاها در حقوق بین‌الملل»،دانشگاه غیر‌انتفاعی شهید اشرفی اصفهانی.

-      شاو، ملکم. ان. (1394). حقوق بین‌الملل دریاها با نگاهی به مسائل ایران، ترجمه و تألیف علیرضا ابراهیم‌گل، و حسن خسروشاهی، چاپ اول، تهران، انتشارات خرسندی.

-         ضیائی بیگدلی، محمدرضا (1391). حقوق بین‌الملل عمومی، چاپ چهل‌و‌سوم، تهران، انتشارات گنج دانش.

-         طلایی، فرهاد (1390). حقوق بین‌الملل دریاها، چاپ اول، تهران، انتشارات جنگل.

-      عوده، عبدالقادر (1390). التشریع الجنائی الاسلامی مقارناً بالقانون الوضعی، ترجمه حسن فرهودی‌نیا، جلد چهارم، چاپ اول، تهران، انتشارات یادآوران.

-         قانون آیین دادرسی کیفری (1392).

-         قانون مجازات اسلامی (تعزیرات 1375).

-         قانون مجازات اسلامی (1370).

-         --- (1392).

-         قانون مبارزه با تأمین مالی تروریسم (1394) و اصلاحی (1397).

-      کارخیران، محمد‌حسین (1392). کامل‌ترین مجموعه محشی قانون مجازات اسلامی، ج دوم، چاپ دوم، تهران، انتشارات راه نوین.

-      کسسه، آنتونیو (1387). حقوق بین‌الملل کیفری، ترجمه حسن پیران، اردشیر امیر‌ارجمند و زهرا موسوی، چاپ اول، تهران، انتشارات جنگل.

-         گلدوزیان، ایرج (1393). محشّای قانون مجازات اسلامی، چاپ سوم، تهران، انتشارات مجد.

-         میر‌محمد صادقی، حسین (1393). جرائم علیه امنیت و آسایش عمومی، چاپ بیست‌و‌هشتم، تهران، نشر میزان.

-         نجفی، محمد‌حسن (1363). جواهر‌الکلام فی شرح شرایع‌الاسلام، چاپ دوم، تهران، دار‌الکتب الاسلامیه.

-      موسوی، سید‌فضل‌الله، سیدمهدی موسوی و انسیه جدیدی (1390). «چالش‌های کنونی حقوق بین‌الملل در مورد اعمال صلاحیت نسبت به راهزنی دریایی»، فصلنامه پژوهش حقوق، سال سیزدهم، ش 32.

-         مَکی‌العامِلی، محمد‌بن‌جمال‌الدین (1370). اللمعه الدمشقیه، چاپ دوم، قم، انتشارات دارالفکر.

-         نجفی اسفاد، مرتضی (1387). حقوق دریایی، تهران، سمت.

-         هاشمی شاهرودی، سید‌محمود (1378). بایسته‌های فقه جزا، چاپ سوم، تهران، نشر میزان.

-      یزدی، ابوالقاسم بن احمد (1374). ترجمه فارسی شرایع‌الاسلام، جلد چهارم، چاپ ششم، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

-          Aust, Anthony. (2007). Modern Treaty Law and Practice, New York, Cambridge University Press.

-          Bassiouni, M. Cherif. (1996). "International Crimes: Jus Cogens and Obligatio Erga Omnes", Lae and Contemporary Problems, Vol. 59, No. 4.

-          Birine, P. W. (1987). "Piracy, Past, Present and Future", Marine Policy, 2.

-          Convention on the High Seas, 1958.

-          Henize, Erica (2011). A Global War on Piracy? International Law and the Use of Force Against Sea Pirates, American Political Science Association.

-          ILC (2001). Draft Articles on Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts.

-          IMO (2017). Reports on Acts of Piracy and Armed Robbery Against Ships, Annual Report – 2016. Available at: http://www.imo.org/en/OurWork/Security/PiracyArmedRobbery/Reports/Documents/245%20Annual%202016.pdf.

-          Joubert, Lydelle (2013). "The Extent of Maritime Terrorism and Piracy: A Comparative Analysis, Scientia Militaria", South African Journal of Military Studies, Vol. 41, No. 1.

-          United Nations Convention on the Law of the Sea, 1982.

-          United Nations Convention on Conditions for Registration of Ships, 1986.

-          UNSC/Res/1844

-          UNSC/Res/2093

-          UNSC/Res/2383

-          UNSC/Res/2442