مجلس و راهبرد

مجلس و راهبرد

تسری «محاربه» به «راهزنی دریایی» از منظر فقه شیعه و حقوق کیفری ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق و علوم سیاسی دانشگاه یزد
2 کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، اصفهان؛
چکیده
راهزنی دریایی یا دزدی دریایی که سابقه‌ای بسیار قدیمی و قدمتی به اندازه تاریخ تسلط بشر بر دریاها دارد، در سال‌های اخیر به دلایلی نظیر تغییر الگوی رفتاری راهزنان دریایی که اغلب به‌صورت گروگان‌گیری و در نهایت باج‌خواهی رواج پیدا کرده است، تهدیدی جدی برای مبادلات تجاری بین‌المللی محسوب می‌شود. این جرم که از نخستین جرائم بین‌المللیِ موجد صلاحیت جهانی است، تا‌کنون به‌صورت مجزا و در قالب قانونی خاص با «توصیف» به‌عنوان «راهزنی دریایی» از‌سوی قانونگذار کشورمان، مورد جرم‌انگاری قرار نگرفته است. پژوهش توصیفی – تحلیلی حاضر نشان می‌دهد به‌دلیل این نقیصه و ازآنجاکه اَعمال و اقداماتی که از‌سوی راهزنان دریایی سر می‌زند، در بسیاری از موارد تشابهات فراوانی با عنوان محاربه در قانون مجازات اسلامی ایران دارد، می‌توان رفتارها و اقدامات آنها را که غالباً موجب سلب امنیت دریاها می‌شود، مصداقی از محاربه دانست و در مواردی که مرتکبان توسط نیروهای ایرانی در آب‌های آزاد دستگیر می‌شوند، آنها را با همین عنوان مورد محاکمه و مجازات قرار داد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

 

-         قرآن کریم.
-         آیین‌نامه قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان اسلحه و مهمات غیر‌مجاز (1390).
-         بطحائی گلپایگانی، سید‌هاشم (1393). ترجمه تلفیقی تکمله المنهاج، چاپ اول، تهران، نشر میزان.
-      تاناکا، یوشیفومی (1395). حقوق بین‌الملل دریاها، ترجمه طلعت آرمین، چاپ اول، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
-      جدلی، صفی‌ناز (1385). «صلاحیت جهانی و لزوم بررسی دیدگاه جمهوری اسلامی ایران»، سیاست خارجی، سال بیستم، ش 4.
-      چرچیل، رابین و لو آلن (1383). حقوق بین‌الملل دریاها، ترجمه بهمن آقایی‌، چاپ دوم، تهران، انتشارات کتابخانه گنج دانش.
-         حبیب‌زاده، محمد‌جعفر (1370). بررسی جرم محاربه و افساد فی‌الارض، چاپ چهارم، تهران، مؤسسه کیهان.
-         خمینی، روح‌الله (1383). تحریر‌الوسیله، جلد چهارم، چاپ بیست‌و‌یکم، قم، انتشارات جامعه مدرسین.
-      خالقی، علی (1393). نکته‌ها در قانون آیین دادرسی کیفری، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
-      --- (1395). آیین دادرسی کیفری، جلد دوم، چاپ سی‌و‌یکم، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
-      خالقی، علی و سید‌سجاد کاظمی (1394). «تحلیلی بر صلاحیت دادگاه‌های ایران در رسیدگی به جرم راهزنی دریایی»، مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشگاه تهران، دوره 2، ش 2.
-         خوش‌نویس، عباس (1391). «بهره‌برداری از دریا بر‌اساس قواعد فقه اسلامی با نگاهی به کنوانسیون‌های حقوق دریاها»، مؤسسه آموزش عالی شهید اشرفی اصفهانی.
-         زراعت، عباس (1380). شرح قانون مجازات اسلامی، بخش حدود، جلد دوم، چاپ اول، تهران، انتشارات ققنوس.
-      ساطوری، مونا (1391). «مقابله با جرائم سازمان‌یافته فراملی از طریق دریاها در حقوق بین‌الملل»،دانشگاه غیر‌انتفاعی شهید اشرفی اصفهانی.
-      شاو، ملکم. ان. (1394). حقوق بین‌الملل دریاها با نگاهی به مسائل ایران، ترجمه و تألیف علیرضا ابراهیم‌گل، و حسن خسروشاهی، چاپ اول، تهران، انتشارات خرسندی.
-         ضیائی بیگدلی، محمدرضا (1391). حقوق بین‌الملل عمومی، چاپ چهل‌و‌سوم، تهران، انتشارات گنج دانش.
-         طلایی، فرهاد (1390). حقوق بین‌الملل دریاها، چاپ اول، تهران، انتشارات جنگل.
-      عوده، عبدالقادر (1390). التشریع الجنائی الاسلامی مقارناً بالقانون الوضعی، ترجمه حسن فرهودی‌نیا، جلد چهارم، چاپ اول، تهران، انتشارات یادآوران.
-         قانون آیین دادرسی کیفری (1392).
-         قانون مجازات اسلامی (تعزیرات 1375).
-         قانون مجازات اسلامی (1370).
-         --- (1392).
-         قانون مبارزه با تأمین مالی تروریسم (1394) و اصلاحی (1397).
-      کارخیران، محمد‌حسین (1392). کامل‌ترین مجموعه محشی قانون مجازات اسلامی، ج دوم، چاپ دوم، تهران، انتشارات راه نوین.
-      کسسه، آنتونیو (1387). حقوق بین‌الملل کیفری، ترجمه حسن پیران، اردشیر امیر‌ارجمند و زهرا موسوی، چاپ اول، تهران، انتشارات جنگل.
-         گلدوزیان، ایرج (1393). محشّای قانون مجازات اسلامی، چاپ سوم، تهران، انتشارات مجد.
-         میر‌محمد صادقی، حسین (1393). جرائم علیه امنیت و آسایش عمومی، چاپ بیست‌و‌هشتم، تهران، نشر میزان.
-         نجفی، محمد‌حسن (1363). جواهر‌الکلام فی شرح شرایع‌الاسلام، چاپ دوم، تهران، دار‌الکتب الاسلامیه.
-      موسوی، سید‌فضل‌الله، سیدمهدی موسوی و انسیه جدیدی (1390). «چالش‌های کنونی حقوق بین‌الملل در مورد اعمال صلاحیت نسبت به راهزنی دریایی»، فصلنامه پژوهش حقوق، سال سیزدهم، ش 32.
-         مَکی‌العامِلی، محمد‌بن‌جمال‌الدین (1370). اللمعه الدمشقیه، چاپ دوم، قم، انتشارات دارالفکر.
-         نجفی اسفاد، مرتضی (1387). حقوق دریایی، تهران، سمت.
-         هاشمی شاهرودی، سید‌محمود (1378). بایسته‌های فقه جزا، چاپ سوم، تهران، نشر میزان.
-      یزدی، ابوالقاسم بن احمد (1374). ترجمه فارسی شرایع‌الاسلام، جلد چهارم، چاپ ششم، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
-          Aust, Anthony. (2007). Modern Treaty Law and Practice, New York, Cambridge University Press.
-          Bassiouni, M. Cherif. (1996). "International Crimes: Jus Cogens and Obligatio Erga Omnes", Lae and Contemporary Problems, Vol. 59, No. 4.
-          Birine, P. W. (1987). "Piracy, Past, Present and Future", Marine Policy, 2.
-          Convention on the High Seas, 1958.
-          Henize, Erica (2011). A Global War on Piracy? International Law and the Use of Force Against Sea Pirates, American Political Science Association.
-          ILC (2001). Draft Articles on Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts.
-          IMO (2017). Reports on Acts of Piracy and Armed Robbery Against Ships, Annual Report – 2016. Available at: http://www.imo.org/en/OurWork/Security/PiracyArmedRobbery/Reports/Documents/245%20Annual%202016.pdf.
-          Joubert, Lydelle (2013). "The Extent of Maritime Terrorism and Piracy: A Comparative Analysis, Scientia Militaria", South African Journal of Military Studies, Vol. 41, No. 1.
-          United Nations Convention on the Law of the Sea, 1982.
-          United Nations Convention on Conditions for Registration of Ships, 1986.
-          UNSC/Res/1844
-          UNSC/Res/2093
-          UNSC/Res/2383
-          UNSC/Res/2442