1
استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز
2
کارشناسی ارشد مطالعات منطقه ای، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز
چکیده
در نظام بین‌الملل کنونی، تحریم ابزاری است که در راستای کنترل یا تغییر سیاست‌های بازیگران چالشگر، از آن مکرراً استفاده می‌شود. در دهه‌های اخیر مهم‌ترین عاملی که باعث اعمال تحریم علیه ایران شده، وقوع انقلاب اسلامی و تقابل با غرب و هژمونی آمریکا و همچنین برنامه هسته‌ای ایران بوده است که نگاه مجامع بین‌المللی را بخصوص از دهه گذشته متوجه خود ساخته است. هدف اصلی این مقاله بررسی و ارائۀ تحلیل دقیق‌تری از تحریم‌های بین‌المللی اعمال‌شده علیه جمهوری اسلامی ایران و ارائۀ یک الگوی گونه شناختی از آن است. نتایج و خروجی حاصل از این گونه شناسی می‌تواند برای مقابله بهتر با نظام تحریم‌ها و تهدیدهای ناشی از آن مؤثر واقع شود. پرسش محوری این پژوهش آن است که تحریم‌های اعمال‌شده علیه ایران در بازۀ سال‌های 1358 تا 1395 از چه جهاتی قابل دسته‌بندی هستند و هر عنوان تحریمی در چارچوب کدام گونه قابل‌تحلیل است؟ فرضیۀ پژوهش نیز چنین خواهد بود که تحریم‌هایی که علیه ایران وضع‌شده‌اند، از حیث مرجع صدور، حوزۀ موضوعی، علت غایی، شدت، سطح، نوع هدف و الزام‌آور بودن یا نبودن قابل‌تفکیک هستند؛ که به مصادیق این موارد با بهره‌گیری از معیارها و الگوهای تفکیک انواع گونه‌ها پرداخته‌شده است. شناخت گونه‌های تحریم‌ها و مفاد هر یک نیازمند اطلاع از چیستی هر تحریم و جای دادن آن در هر دسته مستلزم پاسخ به چرایی‌ها است؛ لذا روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است. متناسب با روش پژوهش، شیوه گردآوری اطلاعات در این پژوهش اسنادی و کتابخانه‌ای می‌باشد. از یافته‌های قابل‌توجه این پژوهش آن است که ازنظر حوزۀ موضوعی تحریم‌ها، بخش انرژی ایران مواجه با بیشترین میزان تحریم‌های ایالات‌متحده و اتحادیۀ اروپا بوده است.
اسمیت، روی و همکاران (1392). اقتصاد سیاسی بین‌الملل در سدهی بیست و یکم ( موضوع‌ها و تحلیل‌های معاصر)، ترجمه امیرمحمد حاجی یوسفی و روح‌الله طالبی آرانی، تهران، نشر مخاطب.
انصاریان، مجتبی (1393).تأثیر تحریم‌های تحمیلی بر ایران از منظر دکترین امنیت انسانی، تهران، مؤسسه تدبیر اقتصاد.
بیات، محسن (1395). «جهانی شدن اقتصادی و نقش تهدید نظامی در راهبرد آمریکا برای کارآمدی تحریم ایران»، فصلنامه سیاست، دوره 46، ش 1.
خلیلی، محسن و فاطمه صلواتی (1393). «گسترده‌سازی و استمرار تحریم‌ها علیه ایران بنیان زیر نظری سازوکار تحریم/توازن در ساختار نظام بین‌المللی»، مطالعات اقتصادی سیاسی بین‌الملل، سال اول، ش 1.
رضائی، اکبر (1391). «ارزیابی تأثیر تحریم‌های اقتصادی هوشمند ایالات متحده آمریکا بر تغییر رفتار جمهوری اسلامی ایران»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی.
سجادپور، سیدکاظم و فرهاد وکیلی (1394). «رژیم تحریم‌های بین‌المللی: بنیان‌ها، فرایند‌های تصمیم‌ساز، نهادهای مجری و سنجش کارایی»، فصلنامهروابط خارجی، سال هفتم، ش 1.
فرزین‌نیا، زیبا (1376). «پیش‌زمینه‌های قانون داماتو»، مجله سیاست خارجی، سال یازدهم، ش 1.
قنبرلو، عبداله (1385). «ثبات هژمونیک در استراتژی اقتصادی ـ امنیتی آمریکا»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال نهم، ش 4.
کدخدایی، عباس (1373). «جنبه‌های حقوقی تحریم‌های اقتصادی آمریکا علیه شرکت‌های خارجی»، مجلهکانون وکلا، ش 168169-169168.
معین، محمد (1384). فرهنگ فارسی، جلد اول، چاپ بیست و دوم، تهران، انتشارات امیرکبیر.
منظور، داوود و منوچهر مصطفی‌پور (1392). «بازخوانی تحریم‌های ناعادلانه، ویژگی‌ها، اهداف و اقدامات»، فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، ویژه‌نامه کارنامه اقتصادی دولت، سال اول، ش 2.
مؤمنی، مهدی (1392). مجموعه مقالات همایش ابعاد حقوقی تحریم‌های بین‌المللی شورای امنیت، تهران، انتشارات مجد.
وکیل، امیرساعد و زهرا تحصیلی (1392). ایران و تحریم‌های بین‌المللی، تهران، انتشارات مجد.
Baldwin, David A. (2015). "Sanctions in Political Science", New York, International Encyclopedia of the Social and Behavioral Sciences, 2nd edition, Vol. 20. (Available at: http://dx.doi.org/10.1016/B978-0-08-097086-8.93126-X)
Britannica (n.d.). "Boycott", Retrieved from: https://www.britannica.com/topic/boycott (observed: 10/8/2018)
Citeman (2009). "Boycotts and Embargoes", Retrieved from: https://www.citeman.com/7754-boycotts-and-embargoes.html (observed: 10/8/2018)
Dagani, M. S. (1983). "Economic Sanction: Deal and Experience", London, Routledge Kegan Panel.
Hufbauer, Gary and Barbara Oegg (2001). "A Short Survey of Economic Sanctions", Institute for International Economics.
International Encyclopedia of the Social Sciences (2018). "Sanctions, International", Retrieved from: https://www.encyclopedia.com/social-sciences/applied-and-social-sciences-magazines/sanctions-international (observed: 10/8/2018)
Jalilvand, David Ramin (2015). "After a Nuclear Deal what Next for Iranian Oil and Gas?", European Policy Centre.
Keohane, Robert O. (1984). After Hegemony: Cooperation and Discord in theWorld Political Economy(Book Review), Princeton University Pres, Available at: https://books.google.com.
Nikola, A. Kozhanov (2011). "U.S. Sanction Against Iran: Undermined by External Factors", Middle East Policy, Vol. XVIII, No. 3.
Samore, Gary (2015). "Sanctions Against Iran: A Guide to Targets, Terms, and Timetables", Harvard Kennedy School: Belfer Center for Science and InternationalAffairs.
Shambaugh, George (n.d.). "Embargo", Britannica, Retrieved from: https://www.britannica.com/topic/embargo-international-law (observed: 10/8/2018)
Snidal, Duncan (1985). "The Limits of Hegemonic Stability Theory", International Organization, Vol. 39, No. 4.
Tai Ting Liu, Tony and Hung Ming-Te (2011). "Hegemonic Stability and Northeast Asia: What Hegemon? What Stability?", Journal of Asia Pacific Studies, Vol. 2, No. 2.
یاری، احسان، رضائی، دانش و غلامی، محمدحسن. (1398). گونه شناسی تحریم‌های بین‌المللی اعمال‌شده علیه جمهوری اسلامی ایران(1395-1358). مجلس و راهبرد، 26(99)، 63–98.
MLA
یاری، احسان، رضائی، دانش، و غلامی، محمدحسن. "گونه شناسی تحریم‌های بین‌المللی اعمال‌شده علیه جمهوری اسلامی ایران(1395-1358)"، مجلس و راهبرد، 26، 99، 1398، 63–98.
HARVARD
یاری، احسان، رضائی، دانش، و غلامی، محمدحسن. (1398). 'گونه شناسی تحریم‌های بین‌المللی اعمال‌شده علیه جمهوری اسلامی ایران(1395-1358)'، مجلس و راهبرد، 26(99), pp. 63–98.
CHICAGO
یاری، احسان، رضائی، دانش و غلامی، محمدحسن، "گونه شناسی تحریم‌های بین‌المللی اعمال‌شده علیه جمهوری اسلامی ایران(1395-1358)." مجلس و راهبرد، 26 99 (1398): 63–98,
VANCOUVER
یاری احسان، رضائی دانش، غلامی محمدحسن. گونه شناسی تحریم‌های بین‌المللی اعمال‌شده علیه جمهوری اسلامی ایران(1395-1358). مجلس و راهبرد. 1398;26(99):63–98.
