مجلس و راهبرد

مجلس و راهبرد

مدل رهبری دانشوران در سازمان‌های دانش‌بنیان ایران: رویکرد تئوری داده‌بنیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علی آتشی 1
عباسعلی رستگار 2
حسین دامغانیان 3
1 گروه مدیریت بازرگانی، رشته مدیریت رفتاری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
2 گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری،دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
3 گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
چکیده
قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان در سال 1389 در مجلس شورای اسلامی تصویب و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری عهده‌دار حمایت از این شرکت‌ها شد. چالش‌هایی که این شرکت‌ها در مسیر رشد خود با آن مواجهند نهادهای تصمیم‌گیر را مجاب می‌کند بطور عمیق‌تر مسایل این شرکت‌ها را مد نظر داشته باشند. با نگاه به دانش به عنوان سرمایه اصلی این شرکت‌ها، یکی از مهم‌ترین این چالش‌ها رهبری کارکنان دانشی است که از آنها به «دانشور» تعبیر می‌شود. پژوهش‌ها ثابت کرده‌اند که رفتار دانشوران با دیگر کارکنان متفاوت است و این باعث تفاوت در نحوه انگیزش و ساز و کار نفوذ، و در نتیجه، رهبری ایشان می‌شود. هدف این پژوهش ارائه مدل رهبری دانشوران در سازمان‌های دانش‌بنیان ایران است. پژوهش حاضر در زمره مطالعات کیفی و به روش تئوری داده‌بنیاد اجرا شده. بدین منظور ابتدا ادبیات و پیشینه پژوهش و تئوری‌های مختلف ارائه شده در حوزه رهبری دانشوران مورد بررسی قرار گرفت و سؤالات مورد نیاز جهت استخراج مدل طراحی شد. در مرحله بعد، پژوهشگران با استفاده از نمونه‌گیری نظری به انتخاب اعضای نمونه آماری و انجام مصاحبه‌های عمیق و اکتشافی پرداختند. مجموعا تعداد 15 مصاحبه مفید انجام شد و مصاحبه‌ها بصورت کتبی و صوتی ثبت و ضبط شدند. تحلیل داده‌ها همزمان با فرآیند انجام مصاحبه‌ها آغاز شد و مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت پذیرفت و نهایتا 16 کد محوری بدست آمد که مدل رهبری دانشوران با استفاده از این کدها استخراج شد. نتایج این پژوهش تاکید می‌کند سازمان‌های حمایتی در بدنه جمهوری اسلامی ایران باید در قالب آموزش‌های کسب و کاری و مدیریتی علاوه بر آموزش‌های فنی، مدیران این سازمان‌ها را توانمند سازند تا بتوانند در فضای رقابت داخلی و بین‌المللی فعال بمانند. همچنین سبک رهبری مبتنی بر اعتماد متقابل و راهبردهای انگیزش از طریق اعتماد، شرایط کاری، شغل و جبران خدمات از یافته‌های این پژوهش است.
کلیدواژه‌ها
رهبری دانشوران
سازمان‌های دانش‌بنیان
تئوری داده‌بنیاد
رهبر دانشی
مدل رهبری دانشوران
موضوعات
  1. ابوالمعالی، خدیجه (1391). پژوهش کیفی، از نظریه تا عمل، تهران، نشر علمی.
  2. ابیلی، خدایار، علی‌اصغر حیات و علیرضا یوزباشی (1393). «بررسی عوامل مؤثر بر بهره‌وری منابع انسانی دانشگر شرکت ملی نفت ایران»، فصلنامه مدیریت منابع انسانی در صنعت نفت، 6 (19).
  3. باقری، امین (1394). «مدیریت دانش فردی: شایستگی رقابتی دانشگران»، نشریه پژوهش‌های تربیتی، 2 (30).
  4. توکلی، عبداله، علیرضا محمدی و ارشیا خدایی (1396). «رهبری کوانتومی: چرایی، چیستی و چگونگی»، فصلنامه مطالعات رفتار سازمانی، دوره 6، ش 1.
  5. جهانی، جعفر، محبوبه مهرورز، فرشاد عامریفر و رضا عقیلی (1394). «سبک‌های رهبری و ویژگی‌های متناسب با آن در تئوری پیچیدگی»، اولین کنفرانس بین‌المللی حسابداری و مدیریت در هزاره سوم، رشت، شرکت پیشگامان پژوهش‌های نوین.
  6. خیاطیان، محمدصادق، سید‌حبیب‌الله طباطبائیان، مقصود امیری و مهدی الیاسی (1394). «تحلیل محتوای ویژگی‌های شرکت‌های دانش‌بنیان»، مجله پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی، 5(2).
  7. دانایی‌فرد، حسن، مهدی الوانی و عادل آذر (1392). روش‌شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع، تهران، انتشارات صفار.
  8. رحمان‌سرشت، حسین و محسن ذبیحی (1395). «دی.ان.ای شرکت‌های دانش‌بنیان»، مجله رشد و فناوری، 13 (49).
  9. شورینی، سهراب (1379). تئوری‌های رهبری سازمانی و کاربرد آنها در نظام مدیریت ایران، چاپ دوم، تهران، انتشارات قائم.
  10. فانی، علی‌اصغر، محمود حمدان و احمدعلی خائف الهی (1389). «طراحی مدل رهبری مناسب برای مدیریت سازمان‌های لبنان (مدیریت بیمارستان)»، مدرس علوم انسانی، ش 66.
  11. قلی‌پور، آرین و سمیه لبافی (1394). «ارائه مدل زمینه‌ای پنهان‌سازی دانش در شرکت‌های تولید نرم‌افزار»‌، پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی، 5 (1).
  12. صاحبکار خراسانی، سیدمحمد (7/6/1396). «پوشش 3200 شرکت دانش‌بنیان در کشور/ پیگیری کسب حمایت شهرداری مشهد از محصولات دانش‌بنیان»؛ خبرگزاری ایسنا، کد خبر: 96061709856. وب سایت www.isna.ir.
  13. مجلس شورای اسلامی ایران (1389). قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان.
  14. Abzari, M., A. Shaemi Barzaki and R. Abbasi (2011). "Knowledge Sharing Behavior: Organizational Reputation or Losing Organizational Power, Case study: Employees of Agricultural Bank in Fars state", International Journal of Business and Social Science,Vol. 2(17).
  15. Amar, A. D. and V. H. Lupic (2016). "Leadership for Knowledge Organizations", European Journal of Innovation Management,19(2).
  16. Atapattu, M. and G. Ranawake (2017). "Transformational and Transactional Leadership Behaviours and their Effect on Knowledge Workers’ Propensity for Knowledge Management Processes", Journal of Information and Knowledge Management, 16.1750026. 10.1142/S0219649217500265.
  17. Bernstrøm, V. H. and S. Helge (2017). "Signifcance of Monitoring and Control for Employees’ Felt Trust, Motivation, and Mastery", Nordic Journal of Working Life Studies, Vol. 7(4).
  18. Bidarian, S. and P. Jafari (2012). "The Relationship between Organizational Justice and Organizational Trust", Social and Behavioral Sciences, Vol. 47.
  19. Bildstein, I., S. Gueldenberg and H. Tjitra (2013). "Effective Leadership of Knowledge Workers: Results of an Intercultural Business Study", Management Research Review, Vol. 36, lss 8.
  20. Bligh, M. C. (2017). "Leadership and Trust", In J. Marques and S. Dhiman, Leadership Today: Practices for Personal an Proffestional Performance (pp. 21-42), Switzerland, Springer International Publishing.
  21. Byun, G., Y. Dai, S. Lee and S. Kang (2017). "Leader Trust, Competence, LMX, and Member Performance: A Moderated Mediation Framework", Psychological Reports, Vol. 120(6).
  22. Chapman, A. L., D. Johnson and K. Kilner (2014). "Leadership Styles Used by Senior Medical Leaders: Patterns, Influences and Implications for Leadership Development", Leadership in Health Services, 27(4).
  23. Cheung, M. F. and C. S. Wong (2011)."Transformational Leadership, Leader Support, and Employee Creativity", Leadership and Organization Development Journal, 32(7).
  24. Clarke, N. (2013). "Model of Complexity Leadership Development", Human Resource Development International, 16(2).
  25. Corbin, J. and A. Strauss (1990). "Grounded theory Research: Procedures, Canons, and Evaluative Criteria", Qualitative Sociology, Vol. 13(1).
  26. Davenport, T. H. (2005). "Improving Knowledge Worker Performance", In T.H. Davenport, Thinking for a Living How to Get Better Performance and Results from Knowledge Workers, Boston, Harvard Business School Press.
  27. De Coninck, J. B. (2010). "The Effect of Organizational Justice, Perceived Organizational Support, and Perceived Supervisor Support on Marketing Employees’ Level of Trust", Journal of Business Research, 63(12), doi: 10.1016/j.jbusres.2010.01.003.
  28. Den Hartog, D. N. and A. B. De Hoogh (2009). "Empowering Behavior and Leader Fairness and Integrity: Studying Perceptions of Ethical Leader Behavior from a Levels-of-analysis Perspective", European Journal of Work and Organizational Psychology, 18(2), doi: 10.1080/13594320802362688.
  29. De Sousa, M. C. and D. V. Dierendonck (2010). "Knowledge Workers, Servant Leadership and the Search for Meaning in Knowledge-driven Organizations", On the Horizon, Vol. 18, Iss. 3.
  30. Drucker, P. F. (1999). Knowledge Worker Productivity: the biggest Challenge, California.
  31. Edgar, F., A. Geare and P. O’Kane (2015). "The Changing Dynamic of Leading Knowledge Workers", Employee Relations,Vol. 37, Iss. 4.
  32. Hamel, G. (2009). "Natural leaders", Leadership Excellence, 26 (9).
  33. Hamrin, S., C. Johansson and J. L. Jahn (2016)."Communicative Leadership: Fostering Co-worker Agency in two Swedish Business Organizations", Corporate Communications: An International Journal, 21 (2).
  34. Hayman, A. and T. Elliman (2000)."Human Elements in Information System Design for Knowledge Workers", International Journal of Information Management, Vol. 20 (4).
  35. Horibe, F. (1999). Managing Knowledge Workers: New Skills and Attitudes to Unlock Intellectual Capital in your Organization, NewYork, John Wiley and Sonsk.
  36. Hwang, Y. (2016)."A Study on the Multidimensional Information Management Capability of Knowledge Workers", Aslib Journal of Information Management, 68(2).
  37. Jasimuddin, S. M. and M. M. Naqshbandi (2018)."Knowledge-oriented Leadership and Open Innovation: Role of Knowledge Management Capability in France-based Multinationals", International Business Review, Vol. 27(3).
  38.          Jayasingam, S., M. A. Ansari and M. Jantan (2010)."Influencing Knowledge Workers: the Power of Top Management", Industrial Management and Data Systems, 110(1).
  39. Kark, R., B. Shamir and G. Chen (2003). "The Two Faces of Transformational Leadership: Empowerment and Dependency", Journal of Applied Psychology, 88(2).
  40. Koohang, A., J. Paliszkiewicz and J. Goluchowski (2017)."The Impact of Leadership on Trust, Knowledge Management, and Organizational Performance: A Research Model", Industrial Management and Data Systems, 117(3).
  41. Kälkäjä, M. and V. Puhakka (2015)."Self-Management and Its Part in Knowledge Workers’ Experiences of High Performance", Master’s Thesis, Business School, University Oulu.
  42. Königová, M., H. Urbancova and J. Fejfar (2012)."Identification of Managerial Competencies in Knowledge-based Organizations", Journal of competitiveness, 4(1).
  43. Lakshman, C. (2009)."Organizational Knowledge Leadership: An Empirical Examination of Knowledge Management by top Executive Leaders", Leadership and Organization Development Journal, 30 (4).
  44. ______ (2007)."Organizational Knowledge Leadership: A Ggrounded theory Approach", Leadership and Organization Development Journal, 28(1).
  45. Lee, J. (2001)."A Grounded theory: Integration and Internalization in ERP Adoption and Use", Lincoin, ETD Collection for University of Nebraska. AA13016318.
  46. Mabey, C., C. Kulich and F. Lorenzi-Cioldi (2012)."Knowledge Leadership in Global Scientific Research", The International Journal of Human Resource Management, 23(12).
  47. Mas-Machuca, M. (2014). "The Role of Leadership: The Challenge of Knowledge Management and Learning in Knowledge-Intensive Organizations", Journal of Educational Leadership and Management, Vol 2. (1).
  48. McLoughlin, D. (2014). Knowledge Worker Trust Within Organisations, Emu Plains, N.S.W.: Ithikos.
  49. Mládková, L. (2012)."Leadership in Management of Knowledge Workers", Procedia-social and Behavioral Sciences, 41.
  50. Nair, N. and N. Vohra (2010)."An Exploration of Factors Predicting Work Alienation of Knowledge Workers", Management Decision, Vol. 48, Iss. 4.
  51. Paine, K. D. (2003). "Guidelines for Measuring Trust in Organizations", Institute for Public Relations.
  52. Pihl-Thingvad, S. (2014)."Is Self-leadership the new Silver Bullet of Leadership? An Empirical Test of the Relationship between Self-leadership and Organizational Commitment", Management Revue, 25(2).
  53. Politis, J. D. (2001)."The Relationship of Various Leadership Styles to Knowledge Management", Leadership and Organization Development Journal, Vol. 22, Iss.8.
  54. Poon, J. L. (2006). "Trust-in-supervisor and Helping Coworkers: Moderating Effect of Perceived Politics", Journal of Managerial Psychology, 21(6). doi: 10.1108/02683940610684373.
  55. Punch, K. F. and A. Oancea (2014). Introduction to Research Methods in Education, Sage Publication.
  56. Shujahat, M., M. José Sousa, S. Hussain, F. Nawaz, M. Wang and M. Umera (2019)."Translating the Impact of Knowledge Management Processes into Knowledge-based Innovation:The Neglected and Mediating Role of Knowledge-worker Productivity", Journal of Business Research, Vol. 94.
  57. Singh, S. K. (2008)."Role of Leadership in Knowledge Management: A Study", Journal of Knowledge Management, Vol.12, Iss. 4.
  58. Strauss, A. (1987). Qualitative Analysis for Social Scientists, NewYork, Cambridge University Press.
  59. Viitala, R. (2004). "Towards Knowledge Leadership", Leadership and Organization Development Journal, 25(6).
  60. Wang, S. and R. A. Noe (2010)."Knowledge Sharing: A Review and Directions for Future Research", Human Resource Management Review 20.
  61. Wolfe, C. R. (2010). "Behaviors That Develop Mutual Trust and Its Association with Job Satisfaction", Blacksburg, Virginia: Doctoral Dissertation Submitted to the Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University.
  62. Wu, W. L. and Y. C. Lee (2017)."Empowering Group Leaders Encourages Knowledge Sharing: Integrating the Social Exchange Theory and Positive Organizational Behavior Perspective", Journal of Knowledge Management, 21(2).
  63. Yao, J. and L. Fan (2015). "The Performance of Knowledge Workers Based on Behavioral Perspective", Journal of Human Resource and Sustainability Studies,3(01) 21.