مجلس و راهبرد

مجلس و راهبرد

ارزیابی برنامه‌های پنج‌ساله توسعه کشور ازمنظر تحقق اهداف اقتصادی سند چشم‌انداز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
وحید شقاقی
استادیار دانشکده اقتصاد، دانشگاه خوارزمی
چکیده
سند چشم‌انداز بیست‌ساله جمهوری اسلامی ایران در سال 1384 با هدف تبدیل به کشوری توسعه‌یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در بین کشورهای آسیای جنوب غربی ابلاغ شد. مقاله حاضر با تحلیل عملکرد برنامه‌های پنج‌ساله توسعه ایران به ارزیابی تحقق اهداف کلان اقتصادی سند چشم‌انداز می‌پردازد. از‌این‌رو سیاست‌ها، اهداف و عملکرد اقتصادی برنامه‌های توسعه بعد از انقلاب اسلامی براساس محورهای ششگانه اصلی تولید و بهبود رفاه جامعه، شاخص‌های پولی و کنترل تورم، اشتغال‌زایی و بهره‌وری، توزیع درآمد و فقرزدایی، جهانی شدن اقتصاد و بخش تجارت خارجی و بالاخره اندازه و حضور دولت و بخش خصوصی در اقتصاد، از دو منظر تحلیل توصیفی و کیفی و تحلیل مقایسه‌ای براساس تولید شاخص‌های ترکیبی ارزیابی می‌شود.
         طبق نتایج به‌دست آمده از ساخت شاخص ترکیبی محورهای ششگانه اصلی برای برنامه‌های پنج‌ساله توسعه (از برنامه اول تا پنجم توسعه) به روش فاصله از مرجع مشاهده می‌شود که در مقایسه عملکرد برنامه‌های توسعه ازمنظر جهت‌گیری به‌سمت تحقق اهداف اقتصادی سند چشم‌انداز، بیشترین هم‌راستایی و بهترین عملکرد به‌ترتیب در برنامه‌های سوم توسعه (میانگین رتبه: 83/1)، برنامه اول توسعه (میانگین رتبه: 5/2)، برنامه دوم توسعه (میانگین رتبه: 33/3)، برنامه پنجم توسعه (میانگین رتبه: 5/3) و بالاخره برنامه چهارم توسعه (میانگین رتبه: 83/3) وجود دارد.
کلیدواژه‌ها
اقتصاد ایران
سند چشم‌انداز 1404
برنامه‌های پنج‌ساله توسعه
شاخص ترکیبی
موضوعات
1. احمدی، علی‌محمد و وحید شقاقی شهری (1387). توسعه اقتصادی و برنامه‌ریزی، انتشارات نورعلم.
2. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (1395-1368). نماگرهای اقتصادی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
3. دانش‌جعفری، داود و وحید شقاقی شهری (1393). اقتصاد ایران در افق 1404، انتشارات نورعلم.
4. دژپسند، فرهاد و حمیدرضا رئوفى (1387). اقتصاد ایران در دوران جنگ تحمیلى، مرکز اسناد دفاع مقدس (مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ).
5. رضایی میرقائد، محسن و علی مبینی‌دهکردی (1385). ایران آینده در افق چشم‌انداز، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
6. سازمان برنامه و بودجه (1395-1368). گزارش‌های منتشره سازمان برنامه و بودجه کشور.
7. سازمان ملی بهره‌وری ایران، گزارش‌های بهره‌وری.
8. مرکز آمار ایران.
9. مرکز تحقیقات استراتژیک (1385 تا 1393). «گزارش‌های پژوهش‌های اقتصادی»، معاونت پژوهش‌های اقتصادی، ش 34، 40، 25 و ... .
10. معاونت بررسی و نظارت دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام (1383). شاخص‌های نظارت، طراحی شاخص‌های نظارت بر اجرای سیاست‌های کلی (اصلاح ساختار اقتصاد و خصوصی‌سازی).
11. نیلی، مسعود و همکاران (1391). دولت و رشد اقتصادی در ایران، تهران، نشر نی.
12. OECD (2014). "Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User Guide".
13. Organization for Economic Cooperation and Development (OECD) Official Website.
14. World Bank (2015). World Development Indicators Database.