نوع مقاله : مقاله پژوهشی
عنوان مقاله English
نویسندگان English
Given that good governance can facilitate the process of growth and the attainment of sustainable development for governments, and can place poverty reduction, job creation and sustainable welfare, environmental protection, and economic growth at the center of attention, the present study addresses the presentation and testing of a model of the sustainable developmental state through good governance with a focus on Iran. This research is of an applied-developmental type, and the research method is mixed with a sequential approach classified by unequal weight. This study was carried out using qualitative and quantitative methods (meta-synthesis, thematic analysis, structural equation modeling, and fuzzy DEMATEL). In the qualitative part of the study, the statistical population for conducting interviews consisted of 14 scientific and executive experts in the field of governance, selected through purposive-judgmental sampling, and the components were extracted from qualitative thematic analysis. In the quantitative part of the research, 384 researcher-made questionnaires based on the study’s paradigm model were distributed and collected among selected sample members from governance employees and managers (government organizations in the city of Tehran) through convenience sampling. The results in the qualitative section of the study showed that the most important components of the model are: rejuvenating the structure of government, eliminating parallel institutions, completely changing traditional methods of performing work in offices, reforming banking structures, creating hardware and software infrastructures, creating international competitive advantage, penetrating international markets, and human and organizational factors. The results in the quantitative section also showed that the relationships among the variables of the extracted model are statistically significant and that the developed model has an acceptable degree of fit and validity. Also, the results of the fuzzy DEMATEL technique showed that creating hardware and software infrastructures has the greatest impact weight (0.0539), followed by eliminating parallel institutions (0.0517) and reforming banking structures (0.0506). In addition, the impact weight level of creating international competitive advantage is on average less than 0.0405. Therefore, specialists should pay greater attention to rejuvenating the structure of government, eliminating parallel institutions, and completely changing traditional methods of performing work in offices. Also, the validity and reliability of the model were confirmed, and significant relationships exist among its components, which indicates the necessity of structural and operational reforms for achieving sustainable development.
کلیدواژهها English
مقدمه
حرکت از فقر بهسمت رفاه، از بیسوادی بهسوی تخصص و مهارت و از وابستگی فنی بهسمت استقلال و پیشتازی در علوم، از آرمانهای اولیه رشد کشورهای مختلف بهشمار رفته و استقلال اقتصادی، امنیت قضایی و سیاسی، حفظ استقلال و کیان کشور و تحقق عدالت اجتماعی نیز ازجمله هدفهای اولیه و اساسی رشد و توسعه پایدار کشورهای جهان بهشمار میآید (Xu and Zhu, 2022). رشد و توسعه برنامهای برخی کشورها بهویژه در دهههای اخیر، پیشرفتهای شگرفی را در عرصههای مختلف به همراه داشته و بشر را به آرامش نسبی نزدیک کرده است (ابوالفتحی و همکاران، 1400: 180). سازمان ملل متحد در سال 1987 بهمنظور رفع مشکلات پیشآمده، کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه را ایجاد کرد که در گزارش نهایی خود با عنوان «آینده مشترک ما»، رویکرد جدید توسعه پایدار را مطرح کرد. در این گزارش توسعه پایدار بدینگونه تعریف شد: «توسعهای که نیازهای نسل کنونی را بدون در خطر قرار دادن توانایی نسلهای آینده در رفع نیازهایشان، برآورده میسازد». بدینترتیب، بهتدریج نشانههای ظهور الگوواره پایداری، آشکار گشت. جهان که تا آن زمان چاره همه آلام بشر را در رشد بیشتر اقتصادی میدید، متوجه شده بود که تولید بیشتر لزوماً نمیتواند ضامن رفاه، صلح و خوشبختی انسانها باشد. رشد اقتصادی زمانی پیامآور خوشبختی و آرامش خواهد بود که ضمن حفظ حرمت طبیعت و سایر موجودات، حاصل آن بهصورت عادلانه در اختیار نسل حاضر و آینده بشر قرار گیرد (حمیدیزاده و همکاران، 1398: 120). ازسویدیگر مطالعات انجام شده در سالهای اخیر نشان میدهد یکی از عوامل مؤثر که میتواند فرایند توسعه کشورها و دستیابی به توسعه پایدار را تسهیل کند، مسئله حکمرانی است (پیغان، یعقوبی و کیخا، 1401: 97). حکمرانی خوب محرک اساسی برای تجدید ساختار توسعه اقتصادی و تحقق یک انقلاب تکنولوژیکی سبز، اجتماعی و فرهنگی در جهت توسعه پایدار و پیامدهای آن برای سلامت عمومی است (Xu and Zhu, 2022).
در همه جوامع، ایجاد رفاه اجتماعی پویا یکی از مهمترین اهداف دولتمردان و قانونگذاران محسوب شده و توسعه کشور در زمینههای اقتصادی، اداری، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، فناورانه و زیستمحیطی بهترین ابزار برای ایجاد رفاه است (ابوالفتحی، 1401). برای رسیدن به رفاه، نوع صحیحی از توسعه مورد نیاز است که باعث پایداری پیشرفت و ترقی بشر شود نهفقط در چند مکان و به مدت چند سال بلکه در کل این سیاره خاکی و برای آیندهای دوردست که همان توسعه پایدار است (مولایی و امینمنصور، 1397). در درجه اول، هدف پایداری بهبود کیفیت زندگی برای نسل حاضر و آینده است. درواقع پایداری، بهمعنای استفاده از منابع برای ارضای نیازهای شهروندان در زمان حال ضمن حفظ منابع نسلهای آینده توضیح داده میشود. مطرح شدن توسعه پایدار، بهعنوان شعار اصلی هزاره سوم ناشی از اثرات رشد است (مرادی مکرم و حیدریکیا، 1397). ابزارها، استراتژیها و توصیههای زیادی برای دستیابی به این اهداف مورد حمایت قرار گرفتهاند و به این نکته اشاره شده که نابرابری و عدم توسعه تاحد زیادی ازسوی نهادهای ناکارآمد مستعد فساد توضیح داده شده است (Liu et al., 2021).
یکی از عواملی که میتواند فرایند توسعه کشورها و دستیابی به توسعه پایدار را برای دولتها تسهیل کند، مسئله حکمرانی خوب است. موضوع حکمرانی خوب با هدف دستیابی به توسعه پایدار مطرح است، در حکمرانی خوب برنامه کاهش فقر، ایجاد شغل و رفاه پایدار، حفاظت از محیط زیست و رشد اقتصادی مورد تأکید قرار میگیرد که از اهداف توسعه پایدار است Nguyen et al., 2021)). حکمرانی خوب به فرایند مدیریت عمومی اطلاق میشود که منافع عمومی را به حداکثر رساند. یکی از ویژگیهای اساسی حکمرانی خوب این است که نوعی مدیریت مشارکتی زندگی عمومی است که هم دولت و هم شهروندان انجام میدهند و یک رابطه جدید بین دولت سیاسی و جامعه مدنی است که وضعیت مطلوبی از آن دو ایجاد میشود .(Keping, 2018) هرچند محققانی ازجمله ترابی کلاته قاضی (1400) مفهوم حکمرانی خوب را دارای نارسایی دانسته و اشکال این تعریف را نادیده گرفتن ساختار قدرت جهانی و توجه به تعامل سه نیرو یا عامل (تعامل میان حکومت، جامعه مدنی و بخش خصوصی) میدانند. آنها معتقدند این نوع حکمرانی گرایش شدیداً تعیینکننده دارد و به عبارتی آنچه خوب است و آنچه بد است را بهصورت یکجانبه تعریف میکنند. حکمرانی خوب و رویکرد دولت توسعه دو جنبه کلیدی را به اشتراک میگذارد: اول اینکه هدف هر دو گسترش مشارکت عمومی است و هر دو مفهوم؛ محیطی را ایجاد میکنند که در آن دولتها، سازمانهای اجتماعی، بخش خصوصی و افراد میتوانند فعالانه در برنامهریزی و مدیریت جامعه شرکت کنند و دوم آنکه پایداری و حکمرانی نیازمند تأکید بر رویکردهای شفاف و مطلوب در تصمیمگیری است. همچنین، هر دو مفهوم؛ فرایندمحور و نتیجهگرا است (دقاتی و همکاران، 1399).
مشکل حکمرانی جوامع این است که با توجه به تحولات اساسی که در زندگی شهروندان بهوقوع پیوسته، علیالقاعده مطالبات و نیازهای شهروندان نیز متعدد و گوناگون خواهد بود و دولت با شکل سنتی خود نمیتواند پاسخگوی نیازهای فعلی شهروندان باشد et al., 2021) Hartanto) ازاینرو توجه در مدل یادشده، کمک شایانی به یافتن ترکیب جدیدی از همکاری سه بخش دولتی، نهادهای مدنی و خصوصی در ارائه خدمات عمومی بهتر خواهد کرد. نهادهای مدنی بهعنوان مدافع حقوق شهروندی در ارتقای مشارکت شهروندان و مسئولیتپذیری و پاسخگویی حکومت تأثیر بسزایی دارند etal., 2021) Nunbogu) .بدینترتیب تحقیق حاضر در تلاش است تا با ارائه مدل حکمرانی خوب در دولتی که رویکرد توسعه را در پیش گرفته است، امکان بهکارگیری شاخصها و فاکتورهای حکمرانی خوب را به شکل و در غالب صحیح بهدست آورد (Dukpa, Joshi and Boelens, 2019).
در آغاز قرن 21 میلادی وضعیت جهان به یک توسعه ناپایدار رسیده که در پی این تغییر و تحولات، مفهومی بهعنوان توسعه پایدار پا به عرصه وجود گذاشته و ایده توسعه پایدار از دلنگرانیهای محیط زیستی و نقد توسعه اقتصادی و صنعتی پدید آمد که آرمان آن حفظ منابع برای همه نسلها در کنار رفع نیازهای نسل کنونی است (غفاری، یونسی و رفیعی، 1395: 80).
تحقیق در زمینه حکمرانی خوب و توسعه پایدار از اهمیت ویژهای برخوردار است. با توجه به چالشهای اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی که کشور با آنها مواجه است، به یک الگوی کارآمد و جامع برای حکمرانی و توسعه پایدار بیشازپیش احساس میشود. این تحقیق میتواند به سیاستگذاران و مدیران دولتی کمک کند تا با شناسایی نقاط ضعف و قوت سیستم حکمرانی موجود، راهکارهای مؤثری برای بهبود وضعیت موجود ارائه دهند؛ همچنین به افزایش آگاهی عمومی و مشارکت شهروندان در فرایندهای حکمرانی کمک کند و به تحقق اهداف توسعه پایدار در کشور ایران منجر شود. وضعیت مطلوب در زمینه حکمرانی خوب و توسعه پایدار در ایران، نیازمند یک سیستم حکمرانی کارآمد، شفاف و پاسخگو است که بتواند به نیازهای جامعه پاسخ دهد و به بهبود کیفیت زندگی شهروندان کمک کند. در این وضعیت، نهادهای دولتی باید بهگونهای عمل کنند که مشارکت عمومی را افزایش دهند، از فساد جلوگیری کنند و به توسعه پایدار در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی توجه کنند. همچنین، ایجاد زیرساختهای مناسب و استفاده از فناوریهای نوین میتواند به بهبود کارایی و اثربخشی دولت کمک کند.
در دنیای امروز، توسعه پایدار ضرورتی اساسی برای بهبود کیفیت زندگی و حفظ منابع طبیعی شناخته میشود. حکمرانی خوب یکی از عوامل کلیدی در تحقق این هدف، میتواند به بهبود فرایندهای تصمیمگیری و افزایش مشارکت عمومی کمک کند که با بررسی ارتباط میان حکمرانی خوب و توسعه پایدار در ایران میتوان راهکارهایی برای بهبود وضعیت موجود شناسایی کرد. ازاینرو این تحقیق به دنبال ارائه الگویی جامع برای بهبود حکمرانی و تحقق توسعه پایدار در کشور است. همچنین، بررسی ابعاد و مؤلفههای مؤثر بر این فرایند و شناسایی روابط بین آنها، بهعنوان ضرورتی برای بهبود وضعیت موجود در نظر گرفته میشود تا با ارائه مدل حکمرانی خوب در دولتی که رویکرد توسعه را در پیش گرفته است، امکان بهکارگیری شاخصها و فاکتورهای حکمرانی خوب را به شکل و در غالب صحیح بهدست آورد. پرسش اصلی این است که مؤلفههای حکمرانی خوب در مدل دولت توسعهای پایدار کدام است؟ اعتبار مدل دولت توسعهای پایدار از طریق حکمرانی خوب چگونه است؟ اولویتبندی مؤلفههای حکمرانی خوب در مدل دولت توسعهای پایدار چگونه است؟
۱. مبانی نظری
۱-۱. حکمرانی خوب[1]
حکمرانی در لغت بهمعنای اداره و تنظیم امور است و به رابطه میان شهروندان و حکومتکنندگان اطلاق میشود. قدمت این مفهوم به اندازه تمدن بشر است و بهعنوان فرایندی که براساس آن نهادهای دولتی به سه بعد حل مسائل عمومی، مدیریت منافع و حقوق شهروندان توجه میکنند و نحوه تعامل دولتها و سایر سازمانهای اجتماعی با یکدیگر، نحوه ارتباط با شهروندان و نحوه اتخاذ تصمیمات را در جهانی پیچیده مدیریت میکند(Dhaoui, 2019) .
حکمرانی خوب از سال 1990 بهعنوان محور کلیدی رویههای توسعه مورد تأکید قرار گرفته چراکه حاصل آن، مدیریت اثربخش منابع اقتصادی و اجتماعی هر کشور است. از میان رویکردهای مختلف، رویکرد حکمرانی خوب با نگاهی نوآورانه به توسعه از اهمیت چشمگیری بـرخـوردار است (منتظری و کاظمی، 1401). صندوق بینالمللی پول[2] با حمایت از رویکرد بانک جهانی، تأکید میکند که دستور کار حکمرانی خوب شامل ارتقای شفافیت، پاسخگویی، کارایی، انصاف، مشارکت و مالکیت است Hartanto et al., 2021)).
۲-۱. دولت توسعهای[3]
حکمرانی بهمعنای توزیع قدرت بین بخشهای مختلف اجتماعی و دخالت دادن آنها در سیاستگذاریهای اجتماعی است، این بخشها دولتی، خصوصی و نهادهای مدنی بوده و پایداری بهمعنای توسعه متوازن و متناسب در چهار بعد است، این چهار بعد عبارتاند از: اقتصادی، اجتماعی، محیطی و سیاسی (تیموری، 1399). دولت توسعهخواه[4] گونهای از دولت است که به تولید حرکت پایدار معطوف به توسعه قادر است. در دولت توسعه، عملکرد موفق توسعه اقتصادی و اجتماعی نشان از این دارد که چگونه اهداف سیاسی و ساختارهای نهادی جهتگیری توسعهای دارد و درعینحال اهداف توسعهای آن به لحاظ سیاسی جهتگیری شده است .(Hickel, 2020) درنتیجه حکمرانی مبتنیبر پایداری[5]، تحقق تناسب توأم بین بخشها و ابعاد ذکر شده است. حکمرانی خوب بهعنوان یک شیوه و عنصر اساسی مورد نیاز برای حفظ تعادل بین دولت توسعه پایدار، حکمرانی خوب (منابع انسانی، اقتصادی، سیاسی و قضایی)، تورم، سهم دولت در مخارج، باز بودن اقتصاد، سهم در اقتصاد جهانی، شهرنشینی، اشتغال، سهم دولت در درآمدها، ارزش پول ملی و توسعه مطرح شده که استفاده از آن برای حفظ پایداری منابع طبیعی و محیط زیست بسیار مؤثر است Bandiyono, Murwaningsari and Augustine, 2022)). در اثر این تناسب، در نهادها و بخشهای مذکور نسبت به اجرایی کردن تصمیمات تعهد بهوجود میآید و در همه ابعاد، توسعه متناسب و پایدار ایجاد میشود (عیوضی، صالحی و مرزبان، 1396: 81).
۳-۱. توسعه پایدار
توسعه پایدار[6] ترکیبی از دو عنصر مهم است؛ یکی دوام که نشاندهنده پایداری است و دیگری توسعه که با هدف گسترش یا ایجاد پتانسیلهایی کاملتر، بزرگتر یا بهتر مورد استفاده قرار میگیرد. این رویکرد فرایندی پویا برای جوامع در حال توسعه است، جوامعی که نیازهای نسل کنونی و آتی را از طریق بازسازی و تعادلبخشی محلی به سیستمهای اجتماعی، اقتصادی و اکولوژیکی و پیوستن جریانات محلی به ارتباطات جهانی هماهنگ میسازد .(Alshuwaikhat etal., 2017)
۴-۱. ارتباط حکمرانی خوب و دولت توسعهای
حکمرانی خوب و دولت توسعهای پایدار دو روی سکه توسعه متوازن و پایدار است. حکمرانی خوب، با تأکید بر شفافیت، پاسخگویی، مشارکت و حاکمیت قانون، بستری مناسب برای مدیریت اثربخش منابع اقتصادی و اجتماعی فراهم میکند. این امر بهنوبهخود، به تقویت دولت توسعهای کمک میکند .(Margetts, 2022)رابطه بین این دو متغیر، دوسویه و تعاملی است. ازیکسو، حکمرانی خوب با ایجاد فضایی مساعد برای سرمایهگذاری، نوآوری و رقابت، به رشد اقتصادی کمک میکند و ازسویدیگر، دولت توسعهای با تخصیص بهینه منابع و ارائه خدمات عمومی باکیفیت، به بهبود شاخصهای حکمرانی خوب میانجامد. این چرخه مثبت، میتواند به توسعه پایدار و متوازن در همه ابعاد منجر شود. در این میان، توجه به ابعاد مختلف حکمرانی خوب (منابع انسانی، اقتصادی، سیاسی، قضایی، نظامی، فرهنگی، اجتماعی، اداری، فناورانه، زیستمحیطی و غیره) و ایجاد تعادل بین آنها، از اهمیت ویژهای برخوردار است .(Onofrei et al., 2022)
۲. پیشینه تحقیق
منتظری و کاظمی (1401) در تحقیقی بهتناسب شرایط وضعی کشورها (مانند عوامل سیاسی، فرهنگی و مذهبی) الگوی حکمرانی خوب را توسعه دادهاند. نتایج نشان داد که رفتار فاضله بهعنوان پدیده محوری و در تعامل با عوامل دیگر بهوجود آورنده الگوی حکمرانی خوب از دیدگاه حضرت امیرالمومنین (ع) پیامد میشود. پیغان، نورمحمد و کیخا (1401) در تحقیقی با هدف شناسایی و اولویتبندی عوامل مؤثر بر حکمرانی خوب با رویکرد توسعه پایدار، از روش آمیخته استفاده کردهاند. آنها در بخش کیفی به کمک فراتحلیل، فاکتورهای مؤثر بر حکمرانی خوب را شناسایی کرده و به روش دلفی و نظر 11 خبره این فاکتورها را غربالگری میکنند. نتایج نشان میدهد شاخصهای اظهارنظر و پاسخگویی، کیفیت قوانین، کنترل فساد، حاکمیت قوانین، شفافیت، چشمانداز و برنامهریزی، اثربخشی و کارایی، اخلاقمحوری، مسئولیتپذیری، اعتمادمحوری، عدالت، فقرزدایی، رشد اقتصادی، مشارکت، توسعه نهادی، شایستهسالاری، اعتمادمحوری و ثبات سیاسی و خشم بهترتیب مهمترین مؤلفههای حکمرانی خوب با رویکرد توسعه پایدار است.
ظهیری، زایندهرودی و جلایی اسفندآبادی (1401) پژوهشی با عنوان «بررسی تأثیر ابعاد حکمرانی خوب بر توسعه پایدار کشورهای منتخب (مجموعه کشورهای نفتی اوپک پلاس)» انجام دادند. نتایج حاصل از تخمین مدلها حاکی از آن است که شاخص حاکمیت قانون (بهعنوان نماینده حکمرانی سیاسی) و شاخص توسعه انسانی (بهعنوان نماینده حکمرانی اجتماعی) بر شاخص توسعه پایدار در کشورهای مورد مطالعه دارای اثر مثبت و معنادار است و شاخص ثبات اقتصاد کلان (بهعنوان نماینده حکمرانی اقتصادی) دارای اثر منفی و معناداری بر شاخص توسعه پایدار این کشورها است. در بین مجموعه ابعاد حکمرانی اجتماعی، مهمترین بعد مؤثر بر شاخص توسعه پایدار در کشورهای مذکور است. انفری و همکاران[7] (2022) در تحقیقی به دنبال بررسی عدم تمرکز مالی و حکمرانی خوب بر توسعه منطقهای شواهد تجربی در اروپا را بهعنوان مورد مطالعه انتخاب کردهاند. یافتهها نشان میدهد شاخصهای درنظر گرفته شده بهعنوان شاخص حکمرانی خوب از نظر آماری تأثیر مثبت و معناداری بر تولید ناخالص داخلی سرانه در سطح منطقه دارد، همچنین مالیه عمومی محلی سالم نقش مهمی در دستیابی به اهداف توسعهای ایفا میکند.
مارگتس[8] (2022) در تحقیقی بازاندیشی هوش مصنوعی را برای حکمرانی خوب بررسی میکند، آنچه را که هوش مصنوعی میتواند برای دولت انجام دهد. سه حرکتی که میتواند در قالب حکمرانی خوب امکانات تحولآفرین را برای هوش مصنوعی بخش عمومی به حداکثر رساند، توسعه ظرفیت دولت از طریق هوش مصنوعی، ایجاد مدلهای یکپارچه و تعمیمیافته برای سیاستگذاری و تشخیص و مقابله با نابرابریهای ساختاری است. درمجموع، این تحولات میتواند مدلی از دولت مبتنیبر دادهها را ارائه دهد که کارآمدتر، اخلاقیتر، منصفانهتر، دقیقتر و انعطافپذیرتر از هر زمان دیگری در تاریخ اداری است و درکل ویژگیهای یک حکمرانی خوب را دارا باشد. لیو[9] و همکاران (2022) پژوهشی با عنوان «آیا حاکمیت سبز بر محدودیتهای مالی تأثیر میگذارد؟» انجام میدهند نتایج بهدست آمده با استفاده از رویکرد حساسیت سرمایهگذاری- جریان نقدی نشان میدهد که بهبود حاکمیت سبز بهطور مؤثر محدودیتهای مالی شرکتهای بهشدت آلاینده را کاهش میدهد.
۳. روششناسی پژوهش
در اجرای این پژوهش از روش کیفی و کمی استفاده شد. روش تحقیق ترکیبی با رویکرد متوالی با وزن نابرابر است. ابتدا روش مطالعه در پژوهش حاضر کیفی و از نوع فراترکیب است. فراترکیب یکی از اقسام روشهای فرامطالعه است. برای تحلیل و بررسی عوامل مؤثر بر دولت توسعهای پایدار با حکمرانی خوب در کشور ایران از روش فراترکیب استفاده شده که روشی مناسب برای بهدست آوردن ترکیب جامعی از این موضوع برپایه یافتههای مقالات داخلی و خارجی است. اشباع نظری ملاک کفایت نمونه است. با توجه به اینکه روش ساندولوسکی و باروسو[10] یکی از برجستهترین روشها برای انجام فراترکیب است و نتایج بهتری ارائه میکند (فلیک، 1387) از روش هفت مرحلهای ساندلوسکی و باروسو (2007) در این تحقیق استفاده شده است (شکل 1).
اولین گام روش فراترکیبی، تعیین سؤالهایی است که محقق در فرایند پژوهش خود سعی در پاسخ به آنها دارد. بنابراین سؤال این پژوهش، شناسایی ابعاد و مؤلفههای مؤثر بر دولت توسعهای پایدار از طریق حکمرانی خوب در کشور ایران است. در مرحله دوم، برای بررسی ادبیات ساختاریافته، از دادههای پژوهش استفاده میشود که از دادههای ثانویه در اسناد گذشته است. در مرحله سوم معیارهای استخراج مقالات مرتبط با استفاده از کلیدواژه از منابع ذکر شده در نظر گرفته شده و معیارهای پذیرش یا رد مقالات در این پژوهش در جدول ۱ آمده است:
جدول ۱. معیارهای پذیرش یا رد مقالات
|
معیارها |
معیار پذیرش |
معیار عدم پذیرش |
|
زبان پژوهشها |
مطالعات انگلیسی و فارسی |
مطالعات غیرانگلیسی و غیرفارسی |
|
مقالات انگلیسی |
پژوهشهای منتشر شده از سال 2015 تا 2022 |
پژوهشهای قبل از سال 2015 |
|
مقالات فارسی |
پژوهشهای منتشر شده از سال 1394 تا 1401 |
پژوهشهای قبل از سال 1394 |
|
اعتبار مطالعات |
مقالات چاپ شده در نشریات و پایگاههای اطلاعاتی معتبر |
نظرهای شخصی، پایگاههای اطلاعاتی شخصی |
|
موضوع مطالعه |
ابعاد، تعاریف، مدلها و عوامل مربوط به دولت توسعهای پایدار و حکمرانی خوب |
غیر از موارد اشاره شده |
مأخذ: یافتههای تحقیق.
انتخاب مطالعات مناسب براساس عوامل مختلف از قبیل عنوان، چکیده و محتوای آنها اولین گام در این راستا بود. درنتیجه جستجو و بررسی پایگاههای داده و با استفاده از کلیدواژههای مدنظر، 23 مقاله یافت شد. فرایند پالایش و بررسی با توجه به معیارهای ورود و خروج ذکر شده بهطور خلاصه در شکل ۲ نشان داده شده است.
در چهارمین گام، استخراج یافتهها و اطلاعات مقالهها براساس مرجع مربوط و بیان شده در هر مقاله طبقهبندی میشود. در این مرحله، مقالههای نهایی به روش فراترکیب مطالعه شد و نتایج بهدست آمده از این مرحله در جدول ۲ نشان داده شده است.
در پنجمین گام، تجزیه و تحلیل یافتههای کیفی پژوهش پس از بررسی همه مقالات غربال شده به روش فراترکیب صورت گرفت که بر همین اساس مؤلفهها و شاخصها، شناسایی شد. با مرور 23 مقاله (فارسی و انگلیسی) با موضوع دولت توسعهای پایدار از طریق حکمرانی خوب با تمرکز بر کشور ایران، با روش مرور سیستماتیک ادبیات تجربی و نظری، منابع گردآوری شده است.
مرحله ششم کنترل کیفی کدهای حاصل (بررسی اکتشافی) است که کیفیت دستهبندیها و کدهای بهدست آمده از مراحل قبل را ارزیابی میکند. در این راستا پایایی کدهای بهدست آمده با استفاده از روش ضریب کوهن-کاپا در جدول 3 ارزیابی شد.
جدول ۲. مؤلفه و شاخصهای مستخرج از روش فراترکیب منابع پژوهشی فارسی و انگلیسی
|
مؤلفهها |
شاخصهای استخراج شده |
منابع |
|
جوانسازی بدنه دولت
|
ساختاردهی مجدد به فرایندها در راستای حذف فرایندهای غیرضروری کاهش چرخه زمانی فعالیتها در سازمانهای دولتی و خصوصی اصلاح فرایندهای زائد موجود و توسعه فرایندهای کاری جدید جهت شناسایی و بهرهبرداری از فرصتها آموزش و ارتقای مهارتهای کارکنان برای پذیرش تکنولوژی |
دهائو[1] (2019) ترابی کلاته قاضی (1400) مولایی و امینمنصور (1397) |
|
حذف نهادهای موازی
|
جلوگیری از رشد بیرویه واحدها و طراحی ساختار سازمانی براساس نیازهای واقعی سازمان جابهجایی کارمندان، رفع تداخل وظایف و فعالیتهای آنها ادغام واحدهای مشابه برای افزایش کارآمدی و روانسازی فعالیتها از بین بردن فرهنگ مدیریتی دیکتاتوری در بین مدیران ارشد |
کسینگو و همکاران[2] (2016) الفتپور و همکاران (1400) |
|
تغییر کامل روشهای سنتی انجام کار در ادارات |
ایجاد کارگروههای علمی برای جمعآوری اطلاعات محیط و استفاده از یافتهها در تغییر دادن فرایندهای سنتی شناسایی ظرفیتهای سازمانهای مختلف و اصلاح و بهروزرسانی آن افزایش روحیه ریسکپذیری در مدیران ارشد و میانی برای عملیاتیسازی تغییرات گسترده ارزیابی و پایش مستمر فعالیتهای سازمان و مقایسه با دیگر سازمانهای موفق شناسایی و درک نیازهای ذینفعان سازمان و بهروزرسانی خدمات و فعالیتها |
سیمانگونسونگ و همکاران[3] (2019) ملکحسینی (1396)
|
|
اصلاح ساختارهای بانکی |
جلوگیری از بانکمحور شدن سازمانهای دولتی تدوین برنامه جهت کاهش تأثیر عملکرد بانکها بر وضعیت اقتصادی اصلاح الگوی سرمایهگذاریهای خرد و بیهدف مردم بازنگری در سیستم بانک مرکزی جهت ارائه تسهیلات کمبهره به افراد توانمند کارآفرین کاهش وابستگی درآمدی بانکها به کارمزد رفع تعارض منافع بانکها با مشتریان از طریق جداسازی فعالیتهای سرمایهگذاری و فعالیتهای اعتباری |
مارگتس[4] (2022) ابوالفتحی (1401) حمیدیزاده و همکاران (1398) |
|
ایجاد زیرساختهای سختافزاری و نرمافزاری |
وجود امکانات و الزامات اطلاعرسانی و دسترسی سریع به آنها افزایش کیفیت بسترسازی شبکه اطلاعرسانی دسترسی سریع به مراکز مرتبط و مکمل فعالیتهای سازمان توسعه زیرساختهای انرژی مرتبط با فعالیت تجانس و همبستگی فعالیتهای سازمان با محیط فیزیکی ترویج شبکههای ارتباطی میان سازمانهای دولتی و مؤسسههای تحقیقاتی |
انفری و همکاران[5] (2022) پیغان، یعقوبی و کیخا (1401) |
|
ایجاد مزیت رقابتی بینالمللی
|
توسعه خوشههای صنعتی با استفاده از رویکردی بازخوردی و پویا پایین آوردن هزینهها از طریق فناوری، هوش تجاری و نوآوری ارائه آموزشهای لازم برای تقویت استانداردهای سازمان در سطح بینالمللی افزایش هدفمند نرخ ارز واقعی در راستای افزایش تقاضا انجام اصلاحات ساختاری در راستای افزایش ثبات اقتصاد کلان در سطح جهانی برنامهریزی دقیق و منظم جهت درک فرصتهای بینالمللی و استفاده از آنها تقویت توانمندیهای داخلی با توجه به موقعیت خارجی افزایش ارتباطات سازمانی و شبکههای کسبوکار بینالمللی |
بخششی و همکاران (1400)
قنبری، جمینی و کماسی (1391) صفریان و امامجمعهزاده (1396) |
|
نفوذ در بازارهای بینالمللی
|
رشد اقتصاد داخلی جهت جذب تقاضا و ایجاد بنگاه بینالمللی ارتقای ظرفیت تولید و فعالیتهای تحقیق و توسعه کاهش مالیات و معافیت گمرکی در سرمایهگذاریهای استراتژیک حمایت از سرمایهگذاریهای فناورانه |
ابوالفتحی و همکاران (1400) منتظری و کاظمی (1401) انگوئن و همکاران[6] (2021)
|
مأخذ: یافتههای تحقیق.
در این مرحله برای اعتباردهی فرایند کدگذاری و کنترل کیفیت آن از شاخص کاپای کوهن استفاده شده است. سپس با استفاده از نرمافزار SPSS25، مفاهیم ارائه شده پژوهشگران تحقیق با مفاهیم ارائه شده فرد خبره مورد مقایسه قرار گرفت که در جدول نشان میدهد مقدار شاخص کاپا 896/0 است که در سطح توافق عالی قرار دارد.
جدول ۳. وضعیت شاخص کاپا و نتایج آماره ضریب توافق کاپای کوهن
|
تعداد نمونه |
برآورد ضریب کاپا برآورد ضریب کاپا |
نتیجه |
||||||
|
|
مقدار |
انحراف استاندارد |
آماره آزمون Tb |
سطح معناداری |
||||
|
14 |
ضریب توافق |
|
کاپا |
896/0 |
134/0 |
978/4 |
000/0 |
عالی |
مأخذ: همان.
درنهایت پس از اجرای مراحل یکپارچهسازی، دادههای گردآوری شده در جدول برای تحلیل و طبقهبندی به نرمافزار مکس کیودا (2020) ارسال میشود و مدل مفهومی و ساختار حاصل شده پس از رسیدن به اشباع نظری، کدگذاری و به پایان میرسد.
در اجرای این پژوهش از روش کیفی و کمی استفاده شد. در بخش کیفی، ابزار گردآوری دادهها مصاحبه عمیق و جامعه آماری شامل متخصصان و مدیران حوزه حکمرانی است. انتخاب ۱۴ نفر متخصص و صاحبنظر جهت انجام مصاحبهها و همچنین در تحلیل مضمون از ترکیب روشهای غیرتصادفی، قضاوتی و گلوله برفی بود. جمعآوری اطلاعات تا زمان به اشباع رسیدن دادهها ادامه پیدا کرد. بهتدریج کدگذاری متن مصاحبهها و تجزیه و تحلیل دادهها جمعبندی و طبقهبندی شد. تجزیه و تحلیل دادهها از تحلیل مضمون طبق جداول 5 و 6 استفاده شد. برای اطمینان از روایی و پایایی پژوهش، پرسشهای مصاحبه به تأیید چند متخصص رسانده شد. لینکلن و گوبا در ارزیابی مطالعات کیفی به معیارهای اعتمادپذیری،[7] باورپذیری،[8] اطمینانپذیری،[9] انتقالپذیری[10] و تصدیقپذیری[11] اشاره کردند (آمیقی رودسری و مصلحتجو، 1404). در بخش کمی پژوهش، بهمنظور بررسی شاخصهای موجود در حکمرانی خوب در مدل دولت توسعهای پایدار تعداد 384 پرسشنامه بین کارکنان و مدیران حکمرانی (سازمانهای دولتی شهر تهران) بهصورت تصادفی توزیع شد و دادههای حاصل از این پرسشنامهها، با استفاده از نرمافزار spss 25 و اسمارت پی ال اس[12] تحت تحلیل عاملی اکتشافی قرار گرفت. روایی صوری پرسشها را گروهی از متخصصان مرتبط بررسی و تأیید کردند و پایایی پرسشها نیز از طریق انجام آزمون و سپس از آلفای کرونباخ، معیار پایایی ترکیبی و روایی همگرا[13] محاسبه شد.
جدول ۴. پایایی و روایی متغیرهای پژوهش
|
سازهها |
آلفای کرونباخ |
پایایی ترکیبی |
مقدار میانگین واریانس استخراج شده |
|
دولت توسعهای پایدار از طریق حکمرانی خوب |
986/0 |
887/0 |
801/0 |
|
جوانسازی بدنه دولت |
811/0 |
914/0 |
841/0 |
|
حذف نهادهای موازی |
957/0 |
965/0 |
797/0 |
|
تغییر کامل روشهای سنتی انجام کار در ادارات |
989/0 |
89/0 |
759/0 |
|
اصلاح ساختارهای بانکی |
926/0 |
847/0 |
818/0 |
|
ایجاد زیرساختهای سختافزاری و نرمافزاری |
921/0 |
85/0 |
864/0 |
|
ایجاد مزیت رقابتی بینالمللی |
867/0 |
919/0 |
791/0 |
|
نفوذ در بازارهای بینالمللی |
983/0 |
884/0 |
761/0 |
|
عوامل انسانی |
96/0 |
866/0 |
781/0 |
|
عوامل سازمانی |
961/0 |
867/0 |
764/0 |
مأخذ: همان.
میانگین واریانس استخراج شده[14] بزرگتر از 5/0 است بنابراین روایی همگرا وجود دارد. آلفای کرونباخ تمامی متغیرها بزرگتر از 7/0 بوده بنابراین پایایی مورد تأیید است.
۴. یافتههای پژوهش
۴-۱. بخش کیفی
در این بخش ابتدا با توجه به مصاحبههای انجام شده از 14 نفر خبره، با توجه به شباهت معنایی و مفهومی 57 کد شناسایی شد که در مصاحبه چهاردهم به مجموع کدها اضافه نشد و کدهای استخراجی تکراری بود.
در جدول ۷ مضمون اصلی و فرعی و خرده مضامین دولت توسعهای پایدار از طریق حکمرانی خوب با تمرکز بر کشور ایران اشاره و هرکدام در مفاهیم بهطور کامل آمده است.
جدول ۷. مقولههای شناسایی شده
|
مضمون اصلی |
مضامین فرعی |
خرده مضامین |
|
ارائه مدل دولت توسعهای پایدار از طریق حکمرانی خوب (با تمرکز بر کشور ایران) |
جوانسازی بدنه دولت
|
- ساختاردهی مجدد به فرایندها در راستای حذف فرایندهای غیرضروری -کاهش چرخه زمانی فعالیتها در سازمانهای دولتی و خصوصی -اصلاح فرایندهای زائد موجود و توسعه فرایندهای کاری جدید جهت شناسایی و بهرهبرداری از فرصتها -آموزش و ارتقای مهارتهای کارکنان جهت پذیرش تکنولوژی |
|
حذف نهادهای موازی
|
-جلوگیری از رشد بیرویه واحدها و طراحی ساختار سازمانی براساس نیازهای واقعی سازمان -جابهجایی کارمندان، رفع تداخل وظایف و فعالیتهای آنها -ادغام واحدهای مشابه برای افزایش کارآمدی و روانسازی فعالیتها -از بین بردن فرهنگ مدیریتی دیکتاتوری در بین مدیران ارشد |
|
|
تغییر کامل روشهای سنتی انجام کار در ادارات |
-ایجاد کارگروههای علمی برای جمعآوری اطلاعات محیط و استفاده از یافتهها در تغییر دادن فرایندهای سنتی -شناسایی ظرفیتهای سازمانهای مختلف و اصلاح و بهروزرسانی آن -افزایش روحیه ریسکپذیری در مدیران ارشد و میانی برای عملیاتیسازی تغییرات گسترده -ارزیابی و پایش مستمر فعالیتهای سازمان و مقایسه با دیگر سازمانهای موفق -شناسایی و درک نیازهای ذینفعان سازمان و بهروزرسانی خدمات و فعالیتها |
|
|
اصلاح ساختارهای بانکی |
-جلوگیری از بانکمحور شدن سازمانهای دولتی -تدوین برنامه برای کاهش تأثیر عملکرد بانکها بر وضعیت اقتصادی -اصلاح الگوی سرمایهگذاریهای خرد و بیهدف مردم بازنگری در سیستم بانک مرکزی جهت ارائه تسهیلات کمبهره به افراد توانمند کارآفرین -کاهش وابستگی درآمدی بانکها به کارمزد -رفع تعارض منافع بانکها با مشتریان از طریق جداسازی فعالیتهای سرمایهگذاری و فعالیتهای اعتباری |
|
|
ایجاد زیرساختهای سختافزاری و نرمافزاری |
-وجود امکانات و الزامات اطلاعرسانی و دسترسی سریع به آنها -افزایش کیفیت بسترسازی شبکه اطلاعرسانی -دسترسی سریع به مراکز مرتبط و مکمل فعالیتهای سازمان -توسعه زیرساختهای انرژی مرتبط با فعالیت -تجانس و همبستگی فعالیتهای سازمان با محیط فیزیکی -ترویج شبکههای ارتباطی میان سازمانهای دولتی و مؤسسههای تحقیقاتی |
|
|
ایجاد مزیت رقابتی بینالمللی
|
-توسعه خوشههای صنعتی با استفاده از رویکردی بازخوردی و پویا -پایین آوردن هزینهها از طریق فناوری، هوش تجاری و نوآوری -ارائه آموزشهای لازم جهت تقویت استانداردهای سازمان در سطح بینالمللی -افزایش هدفمند نرخ ارز واقعی در راستای افزایش تقاضا -انجام اصلاحات ساختاری در راستای افزایش ثبات اقتصاد کلان در سطح جهانی -برنامهریزی دقیق و منظم جهت درک فرصتهای بینالمللی و استفاده از آنها -تقویت توانمندیهای داخلی با توجه به موقعیت خارجی -افزایش ارتباطات سازمانی و شبکههای کسبوکار بینالمللی |
|
|
نفوذ در بازارهای بینالمللی
|
-رشد اقتصاد داخلی جهت جذب تقاضا و ایجاد بنگاه بینالمللی -ارتقای ظرفیت تولید و فعالیتهای تحقیق و توسعه -کاهش مالیات و معافیت گمرکی در سرمایهگذاریهای استراتژیک -حمایت از سرمایهگذاریهای فناورانه |
|
|
عوامل انسانی |
- اقتصادی -سیاسی -قضایی -نظامی و انتظامی -فرهنگی -اجتماعی |
|
|
عوامل سازمانی |
-اداری -فناورانه -مسئولیت اجتماعی -درجه آزادی و استقلال رسانهها -نهادهای مستقل علمی -ضریب نفوذ سازمانهای مردمنهاد -زیستمحیطی -تورم -سهم دولت در مخارج -باز بودن اقتصاد -سهم در اقتصاد جهانی -شهرنشینی -اشتغال -سهم دولت در درآمدها -ارزش پول ملی |
مأخذ: همان.
پس از رسیدن به اشباعنظری مصاحبهها، تحلیل دادههای کیفی به پایان رسید. خروجی نهایی مؤلفهها و شاخصهای استخراج شده عوامل مؤثر بر دولت توسعهای پایدار از طریق حکمرانی خوب با تمرکز بر کشور ایران به شکل ۳ است.
یافتههای بخش کیفی تحلیل مضمون نشان داد با بررسی و دستهبندی کدهای توصیفی حاصل از متون مصاحبه، 57 شاخص را شناسایی کرده و با توجه به شباهت و قرابت معنایی آنها، در 9 مفهوم اصلی شامل: جوانسازی بدنه دولت، حذف نهادهای موازی، تغییر کامل روشهای سنتی انجام کار در ادارات، اصلاح ساختارهای بانکی، ایجاد زیرساختهای سختافزاری و نرمافزاری، ایجاد مزیت رقابتی بینالمللی، نفوذ در بازارهای بینالمللی، عوامل انسانی و سازمانی دستهبندی کرده است.
۲-۴. یافتههای بخش کمی پژوهش
در بخش کمی تحقیق، تعداد 384 پرسشنامه تکمیل شده که از میان نمونه جمعآوری شد 234 نفر (94/60%) مرد و 150 نفر (٪۳۹/۰۶) زن هستند. همچنین 14 نفر (65/3%) بین 18 تا 25 سال، 122 نفر (77/31%) بین 26 تا 35 سال، 113 نفر (43/29%) بین 36 تا 45 سال، 79 نفر (57/20%) بین 46 تا 55 سال و نیز 56 نفر (58/14٪) از افراد 56 سال و بیشتر سن داشتهاند که 40 نفر (42/10%) دارای میزان تحصیلات دیپلم، 87 نفر (66/22%) دارای مدرک کاردانی، 114 نفر (69/29%) دارای میزان تحصیلات کارشناسی، 125 نفر (55/32%) دارای مدرک تحصیلی فوقلیسانس و 18 نفر (69/4%) دارای میزان تحصیلات دکتری بودهاند. در این پژوهش برای بررسی توزیع دادهها از نظر نرمال یا غیرنرمال بودن متغیرهای مورد مطالعه از آزمون کولموگروف – اسمیرنف یک نمونهای استفاده شد. با توجه به اینکه سطح معناداری از ۰۵/۰ درصد کمتر بوده است توزیع متغیرها غیرنرمال است.
جدول ۸. نتایج آزمون کولموگروف ـ اسمیرنف
|
متغیرها |
حجم نمونه |
آماره آزمون |
P-value |
|
دولت توسعهای پایدار از طریق حکمرانی خوب |
۳۸۴ |
102/۰ |
0.000 |
|
جوانسازی بدنه دولت |
۳۸۴ |
193/۰ |
0.000 |
|
حذف نهادهای موازی |
۳۸۴ |
170/۰ |
0.000 |
|
تغییر کامل روشهای سنتی انجام کار در ادارات |
۳۸۴ |
223/۰ |
0.000 |
|
اصلاح ساختارهای بانکی |
۳۸۴ |
166/۰ |
0.000 |
|
ایجاد زیرساختهای سختافزاری و نرمافزاری |
۳۸۴ |
169/۰ |
0.000 |
|
ایجاد مزیت رقابتی بینالمللی |
۳۸۴ |
216/۰ |
0.000 |
|
نفوذ در بازارهای بینالمللی |
۳۸۴ |
227/۰ |
0.000 |
|
عوامل انسانی |
۳۸۴ |
166/۰ |
0.000 |
|
عوامل سازمانی |
۳۸۴ |
141/۰ |
0.000 |
مأخذ: یافتههای تحقیق.
بنابراین با توجه به جدول فوق تمامی متغیرها غیرنرمال است که از نرمافزار اسمارت پیالاس 3 استفاده شده است.
همچنین در این پژوهش معیار GOF برای برازش مدل کلی برابر 059/0 و بزرگتر از 036/0 محاسبه شده است که نشاندهنده برازش قوی مدل است. براساس یافتههای مدل شکلهای ۴ و ۵ تمامی مؤلفهها سطح معناداری کمتر از 05/0 دارد. بنابراین مؤلفهها با اطمینان 95 درصد تأیید و پذیرفته میشود. درنهایت با تکنیک دیمتل فازی به روابط بین مؤلفههای مدل پرداخته شده است. 14 نفر از خبرگان، بهعنوان نمونه انتخاب شدند و آمادگی اولیه برای اجرای طرح برای آنان بهوجود آمد. طبق متدولوژی دیمتل فازی به جمعآوری داده پرداخته شده است. گامهای تکنیک دیمتل فازی به شرح زیر است (فلیک، 1387):
در مرحله اول نیازمند تعیین معیارهایی برای تصمیمگیری است. برای رفع عدم اطمینان باید این معیارها را با توجه به معیارهای زبانی در اختیار تصمیمگیرنده گذاشت تا معیارها با هم مقایسه شود. عبارات کلامی و مقادیر فازی بدینصورت است: بدون تأثیر (0،0،0) خیلی کم (1،1،1) کم (4،3،2) نسبتاً زیاد (6،5،4) زیاد (8،7،6) خیلی زیاد (9،9،8) است.
شدت هر مؤلفه از نظر تأثیرگذاری و هم از نظر تأثیرپذیری بیان میشود. مؤلفهای که بیشترین مقدار D+R را دارا باشد، بیشترین تعامل را با سایر مؤلفهها دارد و همچنین مؤلفهای که از بیشترین مقدار D-R برخوردار باشد؛ بیشترین تأثیر را بر سایر مؤلفهها خواهد داشت.
جدول ۱۱. وزن نهایی و اولویتبندی نهایی مؤلفههای مورد بررسی
|
اولویت |
وزن نهایی |
نام شاخصها |
|
۵ |
۰۴۶۹/۰ |
جوانسازی بدنه دولت |
|
۲ |
۰۵۱۷/۰ |
حذف نهادهای موازی |
|
۴ |
۰۴۸۴/۰ |
تغییر کامل روشهای سنتی انجام کار در ادارات |
|
۳ |
۰۵۰۶/۰ |
اصلاح ساختارهای بانکی |
|
۱ |
۰۵۳۹/۰ |
ایجاد زیرساختهای سختافزاری و نرمافزاری |
|
۹ |
۰۴۰۵/۰ |
ایجاد مزیت رقابتی بینالمللی |
|
۸ |
۰۴۱۴/۰ |
نفوذ در بازارهای بینالمللی |
|
۶ |
۰۴۸۰/۰ |
عوامل انسانی |
|
۷ |
۰۴۶۵/۰ |
عوامل سازمانی |
مأخذ: یافتههای تحقیق.
بهطور خاص، ایجاد زیرساختهای سختافزاری و نرمافزاری دارای بیشترین وزن تأثیرگذار (0539/۰) و پس از آن حذف نهادهای موازی (0517/۰) و اصلاح ساختارهای بانکی (0506/۰) است. علاوه بر این، سطح وزن تأثیرگذار ایجاد مزیت رقابتی بینالمللی بهطور متوسط کمتر از (0405/۰) است.
5. جمعبندی و نتیجهگیری
هدف این پژوهش شناسایی مؤلفهها و شاخصهای مؤثر بر دولت توسعهای پایدار از طریق حکمرانی خوب با تمرکز بر کشور ایران و همچنین اولویتبندی آنها بوده است. نتایج تحقیق ما برای شناسایی مؤلفههای ارائه مدل دولت توسعهای پایدار از طریق حکمرانی خوب با تمرکز بر کشور ایران نشان داد مؤلفهها عبارتند از: جوانسازی بدنه دولت، حذف نهادهای موازی، تغییر کامل روشهای سنتی انجام کار در ادارات، اصلاح ساختارهای بانکی، ایجاد زیرساختهای سختافزاری و نرمافزاری، ایجاد مزیت رقابتی بینالمللی، نفوذ در بازارهای بینالمللی، عوامل انسانی و سازمانی است که با تحقیقات انفری و همکاران (2022)، مارگتس (2022) و ابوالفتحی (1401) همسو و هماهنگ است. نتایج آنها حاکی است که هدف توسعه انسانی پرورش قابلیتهای انسان بوده و بنابراین توسعه پایدار هم توسعه دائمیِ قابلیتهای انسانی محسوب میشود. نتایج تحقیق برای شناسایی شاخصهای مؤثر بر دولت توسعهای پایدار از طریق حکمرانی خوب با تمرکز بر کشور ایران نشان داد که شاخصها عبارتند از: ساختاردهی مجدد به فرایندها در راستای حذف فرایندهای غیرضروری، کاهش چرخه زمانی فعالیتها در سازمانهای دولتی و خصوصی، اصلاح فرایندهای زائد موجود و توسعه فرایندهای کاری جدید برای شناسایی و بهرهبرداری از فرصتها، آموزش و ارتقای مهارتهای کارکنان جهت پذیرش تکنولوژی، جلوگیری از رشد بیرویه واحدها و طراحی ساختار سازمانی براساس نیازهای واقعی سازمان، جابهجایی کارمندان، رفع تداخل وظایف و فعالیتهای آنها، ادغام واحدهای مشابه برای افزایش کارآمدی و روانسازی فعالیتها، از بین بردن فرهنگ مدیریتی دیکتاتوری در بین مدیران ارشد، ایجاد کارگروههای علمی برای جمعآوری اطلاعات محیط و استفاده از یافتهها در تغییر دادن فرایندهای سنتی، شناسایی ظرفیتهای سازمانهای مختلف و اصلاح و بهروزرسانی آن است که با تحقیقات خو و ژو[1] (2022)، ظهیری، زایندهرودی و جلایی اسفندیاری (1401) و مارگتس (2022) همسو و هماهنگ است. نتایج آنها حاکی است که توسعه انسانی فراتر از کمیت (که مدنظر رشد اقتصادی است)، بر کیفیت این رشد تأکید بیشتری دارد و با قرار دادن انسان در کانون توسعه و در مرکز الگوها و برنامههای آن، به این معناست که توسعه باید چیزی بسیار فراتر از افزایش درآمد و ثروت باشد. در توسعه انسانی که دربرگیرنده توسعه پایدار است، بر حفظ و بازآفرینی تمام اشکال سرمایه اعم از طبیعی، مادی و انسانی تأکید میشود. پایدار بودن توسعه مستلزم آن است که اگر بخشی از کل منابع سرمایه کاهش یابد با سرمایهگذاری بیشتر در بخشهای دیگر سرمایهای جبران شود وگرنه با کاهش ارزش کل منابع سرمایهای (طبیعی، مادی و انسانی) امید به توسعه نیز کاهش پیدا خواهد کرد.
در بخش کمی تحقیق هم نتایج نشان داد مؤلفههای ارائه الگوی اجرایی پیشنهادی دارای درجه تناسب مطلوبی است که با تحقیقات ابوالفتحی (1401) منتظری و کاظمی (1401)، خو و ژو (2022) و پیغان، یعقوبی و کیخا (1401) همسو و هماهنگ است. نتایج آنها حاکی از این است که در این بعد از توسعه، حجم و اندازه دولت در درجه دوم اهمیت قرار دارد، اگرچه دولت نباید دارای تشکیلاتی گسترده و با هزینههای زیاد یا خیلی کوچک باشد؛ ولی مهمتر از آن مداخله دولت و انجام کارهایی بهمنظور نیل به اهداف توسعه انسانی، ضروری دانسته شده است. در این بعد توسعه از تمرکززدایی در نظام اداری دولت جانبداری میشود تا از دانش و تجربه محلی استفاده شود و ادارات دولتی رابطه محکمی با عامه مردم داشته و مشارکت عمومی تأمین شود. مشارکت مردم هم وسیله و هم هدف توسعه انسانی است، چه در قالب احزاب سیاسی و چه در خارج از آنها و در قالب شوراها و سازمانهای غیردولتی که برای ایجاد و حفظ حمایت سیاسی از توسعه انسانی و افزایش توان تولیدی جامعه و اقتصاد نیز اهمیت دارد.
با توجه به این سؤال که اولویتبندی مؤلفههای حکمرانی خوب در مدل دولت توسعهای پایدار چگونه است؟ یافتهها نشان میدهد که متخصصان توجه بیشتری به جوانسازی بدنه دولت (C5)، حذف نهادهای موازی (C2) و تغییر کامل روشهای سنتی انجام کار در ادارات (C4) دارند. این یافتهها حاکی از آن است که متخصصان برای دستیابی به حکمرانی خوب در مدل دولت توسعهای پایدار، بیش از هرچیز به اصلاحات ساختاری و فرایندی داخلی دولت با هدف افزایش کارآمدی، چابکی و نوآوری از طریق تزریق نیروی انسانی تازه و حذف موانع بوروکراتیک و سنتی اهمیت میدهند. این یک دیدگاه بسیار عملگرایانه و متمرکز بر نتایج است که میتواند برای سیاستگذاران بسیار راهگشا باشد. وجود نهادهای موازی (سازمانها یا بخشهایی که وظایف مشابهی را انجام میدهند) به تداخل وظایف، افزایش هزینهها، کاهش پاسخگویی، سردرگمی شهروندان و درنهایت ناکارآمدی منجر میشود. اولویتبندی این مورد، نشاندهنده لزوم سازماندهی مجدد، شفافسازی نقشها و کاهش بوروکراسی اضافی است. برای توسعه پایدار، دولت باید ساختاری منسجم، کارا و بدون اتلاف منابع داشته باشد. اصلاح ساختاری و حذف بوروکراسی غیرضروری از اولویتهای حکمرانی خوب است.
- پیشنهادها و محدودیتها
نتایج تحقیق حاضر نشان میدهد که برای دستیابی به مدل دولت توسعهای پایدار در ایران، شناسایی و تقویت مؤلفههای کلیدی حکمرانی خوب ضروری است. جوانسازی بدنه دولت و حذف نهادهای موازی میتواند به بهبود کارایی و پاسخگویی در سیستم حکمرانی کمک کند. همچنین، تغییر کامل روشهای سنتی انجام کار در ادارات و اصلاح ساختارهای بانکی بهعنوان گامهای اساسی برای افزایش شفافیت و کاهش فساد مطرح میشود. ایجاد زیرساختهای سختافزاری و نرمافزاری، بهویژه در حوزه فناوری اطلاعات، میتواند به تسهیل فرایندهای اداری و ارتقای خدمات عمومی منجر شود. علاوه بر این، ایجاد مزیت رقابتی بینالمللی و نفوذ در بازارهای بینالمللی به توسعه اقتصادی پایدار و جذب سرمایهگذاریهای خارجی کمک خواهد کرد. درنهایت، توجه به عوامل انسانی و سازمانی بهعنوان پایههای اصلی هر سیستم حکمرانی، میتواند به بهبود کیفیت خدمات و افزایش مشارکت عمومی در فرایندهای توسعهای منجر شود. بنابراین با تمرکز بر این مؤلفهها، ایران میتواند بهسمت تحقق اهداف توسعه پایدار و رفاه اجتماعی حرکت کند.
نتایج این تحقیق نشان میدهد که برای تحقق دولت توسعهای پایدار در ایران، شناسایی و تقویت شاخصهای مؤثر بر حکمرانی خوب از اهمیت بالایی برخوردار است. ساختاردهی مجدد به فرایندها و حذف فرایندهای غیرضروری، بهویژه در سازمانهای دولتی و خصوصی، میتواند به کاهش زمان و هزینههای اجرایی منجر شود. اصلاح فرایندهای زائد و توسعه فرایندهای کاری جدید، به شناسایی و بهرهبرداری از فرصتهای موجود کمک خواهد کرد و درنهایت به بهبود کارایی و اثربخشی سازمانها منجر میشود. آموزش و ارتقای مهارتهای کارکنان بهمنظور پذیرش فناوریهای نوین، از دیگر عوامل کلیدی در این راستا است که میتواند به افزایش توانمندی نیروی کار و بهبود کیفیت خدمات ارائه شده منجر شود. همچنین، جلوگیری از رشد بیرویه واحدها و طراحی ساختار سازمانی براساس نیازهای واقعی به بهینهسازی منابع و افزایش کارآمدی کمک خواهد کرد. ادغام واحدهای مشابه و رفع تداخل وظایف، به روانسازی فعالیتها و کاهش پیچیدگیهای سازمانی منجر میشود. از بین بردن فرهنگ مدیریتی دیکتاتوری و ایجاد کارگروههای علمی برای جمعآوری اطلاعات محیطی، میتواند به تغییر فرایندهای سنتی و بهروزرسانی ظرفیتهای سازمانها کمک کند.
نتایج بخش کمی تحقیق نشان میدهد که مؤلفههای ارائه الگوی اجرایی پیشنهادی دارای درجه تناسب مطلوبی است. این یافتهها تأکید میکند که الگوی پیشنهادی میتواند بهعنوان چارچوبی کارآمد برای بهبود حکمرانی خوب و تحقق دولت توسعهای پایدار در ایران مورد استفاده قرار گیرد. درجه تناسب مطلوب مؤلفهها نشان میدهد این الگو بهخوبی با نیازها و چالشهای موجود در سیستم حکمرانی کشور همخوانی دارد و میتواند به بهبود فرایندهای اجرایی و افزایش کارایی سازمانها کمک کند.
یافتههای تحقیق حاضر درخصوص اولویتبندی مؤلفههای حکمرانی خوب در مدل دولت توسعهای پایدار نشان میدهد که متخصصان بهطور خاص بر جوانسازی بدنه دولت(C5) ، حذف نهادهای موازی (C2) و تغییر کامل روشهای سنتی انجام کار در ادارات (C4) تأکید دارند. این اولویتها به تحول اساسی در ساختار و فرایندهای حکمرانی کشور نیاز دارد. جوانسازی بدنه دولت بهعنوان عاملی کلیدی، میتواند به افزایش نوآوری، کارایی و پاسخگویی در سیستم حکمرانی منجر شود. همچنین، حذف نهادهای موازی به کاهش پیچیدگیهای اداری و بهبود هماهنگی بین سازمانها کمک خواهد کرد. تغییر روشهای سنتی انجام کار در ادارات نیز بهمنظور بهبود کیفیت خدمات و تسهیل فرایندها ضروری است.
پیشنهادهای کاربردی و اجرایی که میتوان در این خصوص داد: تدوین برنامه جهت کاهش تأثیر عملکرد بانکها بر وضعیت اقتصادی، بازنگری در سیستم بانک مرکزی برای ارائه تسهیلات کمبهره به افراد توانمند کارآفرین، کاهش وابستگی درآمدی بانکها به کارمزد، رفع تعارض منافع بانکها با مشتریان از طریق جداسازی فعالیتهای سرمایهگذاری و فعالیتهای اعتباری، افزایش کیفیت بسترسازی شبکه اطلاعرسانی، انجام اصلاحات ساختاری در راستای افزایش ثبات اقتصاد کلان در جهان، برنامهریزی دقیق و منظم جهت درک فرصتهای بینالمللی و استفاده از آنها، تقویت توانمندیهای داخلی با توجه به موقعیت خارجی، افزایش ارتباطات سازمانی و شبکههای کسبوکار بینالمللی، رشد اقتصاد داخلی برای جذب تقاضا و ایجاد بنگاه بینالمللی، ارتقای ظرفیت تولید و فعالیتهای تحقیق و توسعه، کاهش مالیات و معافیت گمرکی در سرمایهگذاریهای استراتژیک، حمایت از سرمایهگذاریهای فناورانه.
محدودیتهای این پژوهش را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد: تحقیق حاضر بر کشور ایران متمرکز است و این میتواند قابلیت تعمیمپذیری نتایج به سایر کشورها، بهویژه کشورهایی با شرایط اقتصادی، سیاسی و اجتماعی متفاوت را محدود کند. مدل دولت توسعهای پایدار از طریق حکمرانی خوب ممکن است در کشورهای دیگر نیازمند تعدیل و بومیسازی باشد. اگر حجم نمونه متخصصان شرکتکننده در تحقیق (بهخصوص در بخش کمی) محدود بوده باشد، یا تنوع کافی در بین تخصصها و دیدگاههای آنها وجود نداشته باشد، ممکن است نتایج بهدست آمده دیدگاههای جامع و کاملی را منعکس نکند و جانبدارانه باشد. اگر در روششناسی تحقیق (بهعنوان مثال، روش جمعآوری دادهها، تحلیل دادهها یا انتخاب نمونه) محدودیتهایی وجود داشته باشد، میتواند بر اعتبار و روایی نتایج تأثیر گذارد. ممکن است پاسخها[2] تحت تأثیر سوگیری قرار گرفته باشد. همچنین، تحلیل عاملی یا سایر روشهای آماری برای تحلیل دادهها، ممکن است نتایج را به انتخاب متغیرها و فرضیات اولیه حساس کند. به محققان آینده پیشنهاد میشود مطالعات طولی انجام دهند تا درخصوص نسب احتمالی میان علل و معلول افزایش یابد. پژوهشهای بعدی را میتوان با مطالعه تطبیقی روی عوامل تأثیرگذار بر دولت توسعهای پایدار از طریق حکمرانی خوب در سایر کشورها اختصاص داد و همچنین پیشنهاد میشود سایر پژوهشگران به شناسایی عوامل دیگری که بر دولت توسعهای پایدار از طریق حکمرانی خوب تأثیرگذار است با رویکردهای دیگر بپردازند.
[1] .Dhaoui
[2]. Kisingo et al
[3]. Simangunsong, Hutasoit and Sentosa et al.
[4]. Margetts
[5]. Onofrei et al.
[6]. Nguyen et al.
[8] .Credibility
[9]. Dependability
[10]. Transferability
[11]. Confirmability
[12]. PLS
[13]. Convergent Validity
[14]. Average Variance Extracted (AVE)
[1]. Good Governance
[2]. International Monetary Fund
[3]. Government Development
[4] .Development-oriented State / Development-seeking State
[5] .Sustainability-based Governance / Governance Based on Sustainability
[6]. Sustainable Development
[7]. Onofrei et al.
[8] .Margetts
[9]. Liu
[10]. Sandlowski and Barroso
5. بخششی، علی، محمد یوسفی جویباری، جلیل نائبیان و پرویز احدی (1400). «تحلیلی بر نقش توسعه روابط بینالملل با محوریت حکمرانی خوب نمونه موردی : روابط بین دولت ایران و رویکرد حکمرانی خوب»، نشریه اقتصاد و بانکداری اسلامی، ۱۰(۳۷).
15. قنبری، یوسف، داود جمینی و حسین کماسی (1391). «بررسی و تحلیل اشتغال و بیکاری در شهرهای مرزی طی دورههای 1375 و 1385 (مطالعه موردی: شهرستان مرزی جوانرود)»، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت؛ چالشها و رهیافتها، زاهدان.
17. ملکحسینی، عباس (1396). «بررسی نقش حکمروایی خوب شهری در مدیریت و برنامهریزی گردشگری شهر سمنان»، فصلنامه نگرشهای نو در جغرافیای انسانی، 9(3).
20. Alshuwaikhat, H.M., I.R. Abubakar, Y.A. Aina, Y. A. Adenle and M. Umair (2017). "The Development of a GIS-based Model for Campus Environmental Sustainability Assessment", Sustainability, 9(3), 439.
21. Bandiyono, A., E. Murwaningsari and Y. Augustine (2022). "The Effect of Green Governance on Organizational Performance Moderated by Tax Administration Reform", Dinasti International Journal of Economics, Finance & Accounting, 3(5).
22. Dhaoui, I. (2019). "Good Governance for Sustainable Development", https://mpra.ub.uni-muenchen.de/92544/
23. Dukpa, R.D., D. Joshi and R. Boelens (2019). “Contesting Hydropower Dams in the Eastern Himalaya: The Cultural Politics of Identity, Territory and Self-governance Institutions in Sikkim, India”, Water, 11 (3), 412. https://doi.org/10.3390/w11030412
24. Elliott, L. (2004). The Global Politics of the Environment, Macmillan International Higher.
25. Hartanto, D., J. Dalle, A. Akrim and H.U. Anisah (2021). "Perceived Effectiveness of E-governance as an Underlying Mechanism between Good Governance and Public Trust: a Case of Indonesia", Digital Policy, Regulation and Governance, 23(6).
26. Hickel, J. (2020). "The Sustainable Development Index: Measuring the Ecological Efficiency of Human Development in the Anthropocene", Ecological Economics, 167, 106331.
27. Keping, Y. (2018). "Governance and Good Governance: A New Framework for Political Analysis", Fudan Journal of the Humanities and Social Sciences, 11(18).
28. Kisingo, A., R. Rollins, G. Murray, P. Dearden and M. Clarke (2016). “Evaluating ‘Good Governance’: The Development of a Quantitative Tool in the Greater Serengeti Ecosystem”, Journal of Environmental Management, 181(1).
29. Liu, H., P. Yao, X. Wang, J. Huang and L. Yu (2021). "Research on the Peer Behavior of Local Government Green Governance Based on SECI Expansion Model", Land, 10 (5).
30. Margetts, H. (2022). "Rethinking AI for Good Governance", Daedalus, 151(2).
31. Nguyen, T., A. Nguyen, M. Nguyen and T. Truong (2021). “Is National Governance Quality a Key Moderator of the Boardroom Gender Diversity–Firm Performance Relationship? International Evidence from a Multi-Hierarchical Analysis”, International Review of Economics & Finance, 73 (21).
32. Nunbogu, A.M., P.I. Korah, P.B. Cobbinah and M. Poku-Boansi (2018). “Doing it ‘Ourselves’: Civic Initiative and Self-governance in Spatial Planning”, Cities, 74. https://doi.org/10.1016/j.cities.2017.10.022.
33. Onofrei, M., F. Oprea, C. Iaţu, L. Cojocariu and S.G. Anton (2022). "Fiscal Decentralization, Good Governance and Regional Development—Empirical Evidence in the European Context", Sustainability, 14 (12).
34. Shikha, V.Y.A.S. and C.C. Aktan (2017). "Progression From Ideal State to Good Governance: An Introductory Overview", International Journal of Business and Management Studies, 9 (1).
35. Simangunsong, F. and I. Hutasoit Sentosa (2019). “A Strategic Framework of Good Governance, Infrastructure Development and Community Empowerment in Indonesian Public Sector Management”, African Journal of Hospitality, Tourism and Leisure, GCBSS, 1-12.
36. Xu, S. and H. Zhu (2022). "Does Green Governance Efficiency and Green Finance Polices Matters in Sustainable Environment: Implications for Public Health", Front. Public Health, Vol. 10. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.861349
