مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی مجلس و راهبرد 2322-1860 مقالات آماده انتشار 2026 08 01 Comparative Analysis of the Foundations of the Effects of Intelligent Agent's Actions on the Principal's Obligations from the Perspectives of Jurisprudence, Law, and International Instruments تحلیل تطبیقی مبانی تأثیراعمال نماینده هوشمند بر تعهدات اصیل از منظر فقه، حقوق و اسناد بین المللی 11765 10.22034/mr.2026.18475.6180 FA سید حسن مبارز دانشیار گروه حقوق مالکیت فکری، دانشگاه قم، قم، ایران 0009-0005-8399-5844 سید حسن شبیری زنجانی دانشجویی دکتری حقوق خصوصی سیامک قیاسی سرک استادیار جامعه المصطفی العالمیه، قم. محمد علی واعظی دکتری جریان های کلامی معاصر Journal Article 2025 10 07 Nowadays, due to the increasing growth of smart tools on one hand and the abundance of transactions on the other, many merchants and commercial companies carry out their legal actions through smart tools. One example of this is concluding contracts through smart agents; meaning that many individuals entrust the conclusion of contracts to smart agents. These tools act on behalf of companies or natural persons to conclude contracts. Given that smart tools do not possess will like natural humans, the question arises as to the validity of contracts formed through smart agency, and subsequently, the impact of such agency actions on the obligations of the principal can be discussed. The present research, using a descriptive-analytical method and library tools, seeks to answer this question. The research findings indicate that by relying on jurisprudential and legal standards, such contracts can be considered valid, and the impact of smart agents' actions on the principal's obligations can be justified. Legally, by referring to concepts such as the lack of necessity for specific intent in every contract, the theory of unilateral offer, the theory of the legal personality of the smart agent, and the doctrine of apparent authority, the validity of contracts arising from smart agency can be justified, and the possibility of this type of agency affecting the principal's obligations can be discussed. From a jurisprudential perspective, by relying on rules such as preserving order and sovereignty, such contracts can be justified, and the impact of the contractual agent's actions on obligations can be explained. امروزه با توجه به رشد روز افزون ابزارهای هوشمند از یک سو، فراوانی معاملات از دیگر سو، بسیاری از تجار و شرکت‌های تجاری اعمال حقوقی خود را از رهگذر ابزارهای هوشمند انجام می‌دهند. یکی از مصادیق این مسئله، انعقاد قرارداد با استفاده از نماینده هوشمند است؛ به این معنا که بسیاری از اشخاص انعقاد قرارداد را به نمایندگان هوشمند می‌سپارند. ابزارهای هوشمند به نمایندگی از شرکت‌ها یا اشخاص حقیقی اقدام به انعقاد قرارداد می‌کنند. با توجه به اینکه ابزارهای هوشمند بسان انسان حقیقی دارای اراده نیستند، پرسش اساسی نسبت به اعتبار و تأثیرگذاری اعمال نماینده هومشند برتعهدات اصیل مطرح می‌شود. پژوهش فرارو با تمسک به روش توصیفی- تحلیلی و ابزار کتابخانه‌ای در پی پاسخ به پرسش مزبور است. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که با تمسک به ضوابط فقهی و حقوقی می‌توان این گونه قراردادها را متعبر انگاشته، تأثیرگذاری اعمال نمایندگان هوشمند بر تعهدات اصیل را توجیه نمود. از نظر حقوقی با استناد به انگاره‌های عدم ضرروت وجود قصد اختصاصی در هر قرارداد، انگاره ایجاب یکطرف، انگاره شخصیت حقوقی نماینده هوشمند، مکتب ظاهری و انگاره اراده امتدادی تفویضی، اعتبار قراردادهای برخاسته از نمایندگی هوشمند را توجیه نمود و سخن از امکان تأثیر این نوع نمایندگی برتعهدات اصیل به میان آورد. از نظر فقهی نیز با تمسک به قواعد حفظ نظام و سلطنت می‌توان چنین قراردادهای را توجیه نموده، از تأثیر اعمال نماینده قراردادی برتعهدات سخن گفت.